Het ‘misschien is het wel wat waard’- syndroom

Ineens zie ik overal gedateerde frutsels om mij heen. Na de verhuizing kregen ze een plekje en nu staan ze maar te staan. Een plantenpot met een barst. Een melkkannetje uit de jaren negentig, gekocht met Douwe Egberts punten. Souvenirs van ruim dertig jaar geleden. Overal kleven verhalen aan, maar de gevoelsmatige band is verdwenen. Daardoor zie ik alles voor wat het werkelijk is: ballast. Dus weg ermee. Hoewel dat makkelijker is gezegd dan gedaan. Want ik ben erfelijk belast met het ‘misschien is het wel wat waard’- syndroom.

Mijn moeder ziet overal waarde in, zelfs wanneer anderen dat niet zien. Maar wil je iets verzilveren, dan moet je eerst de spreekwoordelijke gek vinden die er geld voor over heeft. Zo bewaar ik al sinds mijn kindertijd piepkleine flesjes, stenen beeldjes en houtsnijwerkjes. Ze passen in een letterbak en waren vroeger razend populair. Er zit een parfumflesje bij uit de jaren veertig of vijftig. Het dopje ontbreekt. Toch is dat glazen flesje vintage. Zal ik ermee op Marktplaats gaan leuren of niet?

Verder weet je nooit of iets nog van pas kan komen. En weg is weg. Ik kan veel spullen tamelijk rückzichtslos weggooien. Maar er zijn altijd uitzonderingen. Zo bewaar ik een set ‘Officially used playing cards from hotel Sahara, Las Vegas’ van een vakantie uit 1984. Ook heb ik een kaartspel van Hooghoudt Kalmoes Beerenburger. (Denk nu niet meteen dat ik een drankverslaafde gokker ben.) Stel dat de stroom uitvalt en de batterij van mijn laptop leeg raakt en dat ik van verveling niet meer weet wat ik moet doen. Dan komen die setjes best van pas.

Bij boeken is er weinig twijfel over de waarde. Je ziet op internet de actuele vraagprijs staan. Boeken zijn makkelijk te verhandelen. WYSIWYG, dus is er geen gedoe over maten, zoals bij kleding. En in een luchtkussenenvelop kan je een boek eenvoudig verzenden. Boeken van geringe waarde doe ik naar de kringloop of bij het oud papier.

Die boeken brengen mij toch op een belangrijk punt, want papier is als brandstof van waarde. Een flinke stapel is zeer nuttig tijdens een noodtoestand. (En God weet wat Trump en Poetin nog verzinnen.) Ik herinner me een nieuwsbericht uit de jaren negentig. Dat ging over inwoners of Georgië of Armenië tijdens een energieschaarste. Zij stopten de verzamelde werken van beroemde Russische schrijvers in de open haard en bleven daar lekker warm bij. Hele encyclopedieën gingen er in. Zal ik de afgedankte boeken dan toch maar in de kelder opstapelen, samen met het oud papier?

Misschien komt mijn onrust door alle berichten over de groeiende kans op een volgende recessie. Banken handelen als vanouds onverantwoord. Draghi heeft enorme bedragen in de EU gepompt en de huizenmarkt is een luchtballon. Straks knalt de boel weer. En dan? Wat als de waarde van de euro daalt? Wat blijft er dan over van mijn spaargeld? Kijk naar wat er in Latijns Amerika gebeurt. Daar komt de BTW-verhoging nog eens bij. Volgend jaar wordt alles weer duurder.

Een van mijn ‘assets’ is dus wel die kelder. Zal ik hem ook alvast volstouwen met toiletartikelen en lang houdbaar voedsel? Zelfs wanneer al die goederen niet nodig zijn, kan ik nog een ruilhandeltje beginnen.

Kijk, dit komt er nou van als ze steeds maar met die vliegtuigen uit WO II boven mijn hoofd blijven vliegen.

Heb jij veel oude ballast in huis?

Voordelen van de zeven hoofdzonden – 6 Gulzigheid

Met de volgende hoofdzonde in de serie belanden we bij gulzigheid (Gula). Ook wel vraatzucht of onmatigheid genoemd. Ik vraag me af of dit zo’n grote zonde is, zeker als het om eten gaat. Wellicht zegt de keuze voor deze hoofdzonde meer over het instituut dat ze heeft opgesomd: de katholieke kerk. Eeuwenlang moesten we hard werken voor voedsel en andere levensbehoeften. Nu is er een enorme overvloed. Voor iedereen is er genoeg. Alleen is de verdeling ongelijk en draaien veel productiemethoden op roofbouw.

Toch, zeg je vraatzucht, dan denk ik direct terug aan een Brabantse reisgenoot. Ik ontmoette hem tijdens een groepsreis in Indonesië. Hij was minstens een kop groter dan ik en tonnetje rond. Doorgaans was hij de gemoedelijkheid zelve. Tenzij er wat te halen viel.

Eten, vooral. Maar ook de voorste plek in de bus en de prominentste plaats bij elk uitkijkpunt. Dan zag de rest weinig meer vanachter zijn grote lijf. Op het vliegveld moest hij persé als eerste door de slurf. Zelfs als er werd omgeroepen dat gezinnen met kleine kinderen voor mochten. Wat, opzij gaan? No way. Hij bleef dringen bij de gate en blokkeerde met al zijn vet de volle breedte van de doorgang.

We gingen op Bali ‘s avonds naar een show met muziek en elegante danseressen. Vooraf kregen we een diner met overheerlijk eten, in de vorm van een buffet. Kortom, daar viel wat te halen. Nou, vermenigvuldig de porties die Russen in all inclusive resorts bijeen graaien gerust met een factor drie. Dan heb je een idee van de hoeveelheid die hij verstouwde. Hij versloeg zelfs mij.

Een kleine Indonesiër stond bij het buffet saté-stokjes klaar te maken. De eerste keer dan onze Brabander die avond saté ging halen, bracht hij een bord met twaalf stokjes mee. Ik dacht nog even dat hij die voor onze hele groep had meegenomen. Maar nee. En we waren niet de enige groep daar. Voor die arme saté-maker was het gewoon niet bij te benen.

Al met al zie ik weinig nadelen in gulzigheid. Zolang onmatigheid niet ten koste gaat van iets of iemand anders. Vooralsnog verspillen we enorme hoeveelheden voedsel en grondstoffen. Door gebrekkige opslag- en transportmethoden gaat in Afrikaanse landen tot wel 40% van de oogsten verloren. Tot dat verbetert, kunnen de mensen daar zich wellicht beter volvreten (en het voedsel met hun buren delen), dan dat de ratten het doen.

Foute mening over ras en IQ

Baudet heeft iets geroepen over de relatie tussen ras en IQ. Dat zwarte mensen dom zijn, of zo. En nu heeft iedereen het erover. Maar je ziet toch dat hij uitsluitend bezig is met zijn opgeblazen ego? Het manneke heeft geen tijd voor wetenschappelijke onderzoeksrapporten. Over de relatie tussen hongersnood en de schade die dat in de hersenen van ongeboren kinderen aanricht, bijvoorbeeld. Hongersnood maakt geen onderscheid tussen ras of nationaliteit. Het effect is op alle mensen gelijk. Waar ook ter wereld.

Als we dan toch bezig zijn over het IQ, wil ik best even mijn mening ventileren. Weet je wie er volgens mij superslim zijn? Dat zijn joden. Eeuwenlang overal vervolgd en in het nauw gedreven, hebben zij de ergste noden en agressie doorstaan. Alleen de sterkste, slimste en meest geluk hebbende mensen overleefden. Precies zoals het in de natuur werkt volgens de evolutieleer. Maar dat zal wel weer een foute opvatting zijn. Voor alle duidelijkheid: ik heb geen druppel joods bloed. Jammer wel, eigenlijk.

Baudet zou wat aan ontwikkelingssamenwerking kunnen doen. Met Afrikanen. Kan-ie nog veel van leren. Of, zoals de joodse Arnon Grunberg schrijft: ‘James Rondeau van het Art Institute of Chicago vraagt zich af welke beslissingen moeten worden genomen om ‘aan de juiste kant van de geschiedenis’ te staan.’

Wijze woorden. Intussen kan Baudet slechts dromen van een heldhaftige afkomst van Hugenoten. Of van joden, nu we het er toch over hebben.

Een glorende omwenteling

Alle rampspoed en dreiging in het nieuws doen je bijna vergeten dat er nog positieve ontwikkelingen zijn. Het programma VPRO Tegenlicht toonde dat gisteren met vertical farming weer eens aan. Dit gaat over tuinbouwflats in steden; een revolutie op landbouwgebied. Verticale tuinbouw kan veel efficiënter en milieuvriendelijker worden dan ons huidige systeem.

Telkens blijkt dat genoeg mensen doeltreffende oplossingen bedenken voor grootschalige problemen. Geld is er in overvloed. Via internet kunnen we ideeën snel over de hele wereld verspreiden. Slechts een handvol mastodonten staat een toekomstbestendige omwenteling in de weg. Is dat niet bizar?

Onder druk wordt alles vloeibaar. De geschiedenis wijst uit dat revoluties geen echte verandering qua leiderschap brengen. Beslissende veldslagen in oorlogen wel. Misschien moet het eerst erger worden, voordat het beter wordt. Aan ons de keus: kop in het zand of kop eraf.

Hongersnood als politiek breekijzer

Alphonse Muambi, een Congolese publicist, stelt dat Giro 555 weinig zin heeft als je corruptie en oorlogen in Afrika niet stopt. ‘Hoeveel storten Afrikaanse leiders zelf op Giro 555?’, vraagt hij zich af. De Congolese president Joseph Kabila heeft een privévermogen van 15 miljard dollar. Zijn collega in Angola is goed voor een kleine 20 miljard. Weinig mensen hier beseffen dat corrupte regimes hongersnood behendig inzetten als breekijzer.

‘Na elke verkiezingsfraude was in Congo het motto: ‘De mensen hebben honger. Ze zullen maximaal twee weken protesteren maar niet langer, want dan moeten zij weer op de markt gaan staan om aan eten te komen’’ Dit schrijft Alphonse op 29 maart 2017 in de Volkskrant. In 2008 zag ik in Kenia een andere variant: geef het volk brood en spelen, dan eten mensen uit je hand. Met hongersnood als middel zijn de mogelijkheden eindeloos.

Klimaatverandering is niet de hoofdoorzaak van de huidige grootschalige droogte in Afrika. Het is slechts de druppel die de emmer doet overlopen. Alles hangt met elkaar samen: wanbeleid en de verdeel-en-heerspolitiek van overheden, corruptie, geweld en rechteloosheid, armoede, onkunde, mismanagement van land en middelen, overbevolking (wel gezondheidszorg opzetten, maar geen anticonceptie bieden), en de enorme ongelijkheid tussen mannen en vrouwen.

Dit klinkt dramatisch, maar voor veel problemen bestaan al lang oplossingen. Oplossingen die bovendien steeds beter worden afgestemd op de Afrikaanse situatie. Want er zijn steeds meer Afrikanen zelf bij betrokken. Zij combineren westerse kennis met gerecyclede traditionele benaderingen in nieuwe, lokaal toepasbare mogelijkheden.

Alleen moeten alle andere partijen dan wel een beetje meewerken. De overheden, maar ook de niet-Afrikaanse mogendheden met hun contraproductieve belangen. Want Afrika is nog altijd een wingebied, zoals in dit artikel van OneWorld valt te lezen.

De verdeel-en-heerspolitiek van koloniale machthebbers heeft funest uitgepakt, en is nooit uit Afrika verdwenen. Op dit moment overweegt Europa zelfs om een tandje bij te zetten. Want om de vluchtelingenstroom af te wenden wil Europa met specifieke machthebbers samenwerken. Die zullen daardoor slechts hun eigen positie versterken, ten koste van de rest.

Alphonse Muambi pleit er voor dat ook Afrikaanse landen zelf meedoen aan acties voor bestrijding van de hongersnood. Tijdens een vorige droogte in 2005, toen de Masai met hun kuddes Nairobi in trokken, gebeurde dat al in Kenia. Er werd voedsel ingezameld door supermarkten en het publiek droeg bij. Maar de grootste bijdrage moet van de grootste stoorzenders komen: de overheden binnen en buiten Afrika, de multinationals, de potentaten en de investeerders die het continent tot op de dag van vandaag leegroven.

Het klimaat en de generaal

Nairobi, 14 januari 2006. Zomaar een stukje uit mijn privéverslag: ‘Zojuist toonde de BBC beelden van door droogte getroffen mensen en dieren in noord-Kenia. Vanuit Nairobi gezien is dit nieuws evenzeer een ver-van-mijn-bed-show als vanuit Nederland. Op ons kantoor spraken we er maanden geleden al over. Onder meer vanwege het programma om lokale veehouders weerbaarder te maken in perioden van droogte. Maar de regering had het te druk met de yes/no-campagne. Terwijl alle alarmbellen toen al rinkelden voor wat er komen zou. En nu vraagt men zich hardop af waarom de internationale gemeenschap niet sneller reageerde. Pardon?!’

Deze week stak generaal Middendorp zijn nek uit met zijn boodschap. Volgens hem bedreigt klimaatverandering de wereldvrede. ‘De klimaatverandering leidt tot conflicten en oorlogen, tot grote vluchtelingenstromen en het voedt extremisme. Het hele conflict in het Midden-Oosten is terug te voeren op het klimaat dat in razendsnel tempo verandert. … Ook de situatie in Syrië is volgens Middendorp terug te voeren op droogte als gevolg van klimaatverandering. Boeren verhuisden naar de stad en miljoenen mensen moesten in armoede leven. Jonge mensen zonder toekomst hebben zich aangesloten bij extremistische groeperingen als IS.’ Dit staat op NOS.nl.

Voor mij bevat het geen nieuws en een discussie over klimaatverandering ga ik niet aan.
Ik weet wat ik op vier continenten heb gezien. Zoals Australië, waar enorme gebieden in tweehonderd jaar tijd volledig ontbost zijn. De vruchtbare aarde waait er gewoon in de oceaan. En Madagaskar, waar in razend tempo de laatste unieke wouden verdwijnen. Daar zullen weldra geërodeerde rotsen verschijnen. De Romeinse keizer Hadrianus trachtte de magnifieke ceders in Libanon nog te beschermen. Maar dat werd hopeloos toen de Ottomanen kwamen. Of neem Maleisië, waar de plantages met oliepalmen oneindig zijn. Die putten de bodem uit, dus dat wordt de volgende woestijn. Maar er is ook goed nieuws. Op de atollen in Polynesië beginnen ze al water in overvloed te krijgen. Nu nog wat drijvende eilanden erbij.

Lalomanu beach falesVandaag leerde ik het volgende over verandermanagement. Het is makkelijk om mensen te overtuigen met een simpele boodschap. Vooral als de spreker er zelf weinig van af weet. Donald Trump is daar een voorbeeld van. Maar Justdiggit heeft ook een eenvoudig verhaal.

Rijke armen

Bij ons ben je arm als je, na aftrek van vaste lasten, te weinig overhoudt voor kleding, huisraad, verjaardagscadeaus, vervoer en sociale activiteiten zoals sport of vakantie. Nederland telde in 2012 1,2 miljoen armen, volgens het CBS. Ik zal er nooit meer aan wennen. Dat we dit armoede noemen, bedoel ik. Begrijp mij goed. Ik benijd niemand die langdurig in de bijstand zit. Maar wat leven bijstandsmoeders hier in weelde vergeleken bij vrouwen die ik elders heb ontmoet.

Hoe is het mogelijk dat doffe ellende zo snel in vergetelheid raakt. Er zijn nog genoeg Nederlanders die de hongerwinter van 1944 in het westen hebben meegemaakt. Iemand die alleen onze welvaartsstaat kent, kan zich moeilijk een beeld vormen van armoede. Ik doe een poging om dit te verduidelijken.

Armoede is …

Dat je nergens veilig bent en niemand kunt vertrouwen.
Dat je schamele, golfplaten eenkamerhuisje zonder water, sanitair, gas of elektriciteit elk moment kan worden platgewalst. Met je bezittingen er nog in. Gewoon omdat een corrupte ambtenaar zich door een projectontwikkelaar laat omkopen en jij niet bestaat.
Dat je het adembenemend stinkende hurktoilet met duizend buren moet delen.
Dat je als vrouw ’s nachts niet naar dat toilet durft, hoe nodig je ook moet. Want mannen kunnen met je doen wat ze willen. Jij bent toch volkomen rechteloos.
Dat je geen maandverband kunt kopen en trouwens ook geen medicijn. Al verloopt een bevalling nog zo slecht, zonder geld kom jij het ziekenhuis niet in.
Dat je dagelijks twee uur heen en terug loopt naar de rotonde, waar je met handwerk een paar centen verdient. Je loopt door modder en stof, en ademt de godganse dag zeer giftige uitlaatgassen in. Beweging genoeg, dus voor jou geen sportclub. Vakantie? Wat is dat?
Dat jij en je kinderen regelmatig honger hebben.
Dat je in de slechtste periodes zo weinig eten hebt, dat je baby hersenbeschadiging oploopt.
Dat je geen geld hebt voor het verplichte schooluniform. Dus gaan jouw kinderen niet naar de ‘gratis’ school. Waar het onderwijs overigens zo beroerd is, dat ze er toch weinig leren.
Dat je man er niet meer tegen kan en elk nacht dronken en gewelddadig wordt. Woon je toevallig in India, dan wil hij dat jij je nier verpatst om een tv te kunnen kopen.
Dat je nicht met haar drie kinderen bij jou intrekt. Zij hadden het thuis nog slechter.
Dat je man jou en je kinderen volkomen berooid in de steek laat. Zoek het maar uit.
Dat de ‘huisbaas’ na een week huurachterstand jullie uit je schamele hutje verjaagt.

Armoede is regelmatig in gevaar verkeren, doffe ellende, nauwelijks kansen hebben, totaal rechteloos zijn. Volgens mij dan. Gelukkig zijn steeds minder mensen zo extreem arm. Zij moeten leven van 1,25 dollar per dag. In 2010 waren dat er wereldwijd nog maar 1,2 miljard. Wij zijn nog lang niet zo diep gezakt.