Geld aannemen of niet?

Na een wandeling rolt er een knoop van mijn oude winterjas af. Ik naai hem weer vast. Die jas kocht ik in 2009, zes maanden na het einde van mijn laatste vaste baan. Het was toen een welbewuste aanschaf. Want ik voorvoelde dat ik mogelijk geen vast werk meer zou vinden. Laat staan werk dat inhoudelijk evenveel voldoening gaf.

Uit voorzorg verving ik overtollige spullen door goederen die jarenlang hun waarde behouden. Zoals degelijke huishoudelijke apparaten. Een paar stevige laarzen. Die warme winterjas waarmee ik overal goed voor de dag kom. Klassieke kledingstukken van kwaliteitsmateriaal. En later, op mijn nieuwe adres, liet ik gelijk al het onderhoud plegen dat nodig was. Zodat ik nog jaren vooruit kon.

Met vriendin F wandel ik van Amersfoort naar Hoevelaken. Ook zij is na een reorganisatie weg gegaan. Het verschil is dat zij als hooggeplaatste provincieambtenaar een riante regeling kreeg. Financieel gezien gaat het haar uitstekend. Feitelijk weet ze niet wat ze met al haar geld aan moet.

Meer vrienden en vriendinnen staan er zo voor. We hebben allemaal een huis in eigendom. Of twee. Of zelfs drie. Dat krijg je met vijftigers en zestigers die het tij jarenlang mee hebben gehad. Een aantal van hen kon tijdig de dans ontspringen op de arbeidsmarkt.

Buiten de stadsmuren van Amersfoort vertelt vriendin F over actuele tentoonstellingen. Ze noemt die over Nubië en vraagt of ik er naartoe ga. Maar Nubië ligt in het huidige Soedan. En Soedan raakt nog altijd een enigszins gevoelige snaar. Want Soedan staat gelijk aan een niet doorgegane dienstreis die het begin van het einde van mijn carrière heeft ingeluid.

Pas jaren later heb ik beseft dat het een hoe dan ook aflopende zaak was. Alleen ben ik degene bij wie alles anders is gegaan.

Vriendin F kan hard zijn. ‘Het was je eigen keus’, zegt zij weleens. Daarmee bedoelt ze dat ik mij uiteindelijk bij een noodgedwongen vertrek heb neergelegd. Dat is waar, maar hier kleeft wel een geschiedenis aan. En mijn gezondheid ging eraan. Dat is een nuancering waar niemand omheen kan.

Vriendin F weet hoe ver ik mijn uitgavenpatroon heb teruggeschroefd. Ze werd er vanzelf mee geconfronteerd, omdat ik niet langer dezelfde leefstijl aanhield. Enkele anderen kregen daar moeite mee en hebben me mijn ‘keuze’ verweten. Hen hoef ik niet meer te zien. Vriendin F doet stevige uitspraken, maar zij is wel voor rede vatbaar en gaat beter met de situatie om.

Vlakbij Hoevelaken biedt ze het voor de tweede keer aan. Als ik dat wil, kan ik zo geld van haar krijgen. Maar ik wil dat niet. Ik heb nog genoeg en mede daardoor kan ik zonder afgunst naar de welvaart van anderen kijken.

Of naar het geluk dat ze toevallig hebben. Want neem nu de kinderen van mijn buurvrouw. Zij krijgen als startkapitaal alles mee aan intellect, contacten, mensenkennis en opleiding. Het is meer dan zo veel anderen ontvangen op de drempel naar volwassenheid.

Ik zou pas geld willen aannemen als het echt niet anders kon. En dan nog op uitdrukkelijke voorwaarde dat er geen enkele voorwaarde aan wordt verbonden.

Hoe denk jij over geld aannemen van vrienden?

Geld besparen door niet te werken

Weinig mensen beseffen het, maar je kan flink geld besparen door niet te werken. Neem de verzuchting van een vriendin. Zij kon na lang solliciteren aan de slag bij een internationale organisatie. Alleen moest ze nog wel een representatieve outfit kopen. Voordat ze een cent had verdiend, gaf ze daar al een maandsalaris aan uit. Zo zijn er meer uitgaven die je vooral doet als je werkt. Ik zal wat kostenposten opsommen.

  1. Met stip op nummer 1. De vakanties, doorgaans in het buitenland. Wanneer je in een vast stramien leeft, wil je er graag jaarlijks tussenuit.
  2. Een aparte werkgarderobe met tassen en schoenen. Zie voorbeeld boven.
  3. Alle onderweg gekochte hapjes en drankjes plus de snelle maaltijden voor wanneer het laat wordt. Voor de prijs van een kopje cappuccino koop je een heel pak filterkoffie.
  4. Eten uit de tuin versus eten uit de supermarkt. Als je tijd hebt om te tuinieren, eet je de hele zomer lang verse groenten, kruiden en fruit. Scheelt een hoop en is nog gezond ook.
  5. Zakdoekjes en medicijnen. Kantoren en volle treinen zijn beruchte ruimten voor verspreiding van ziektes. Bovendien krijg je stress van werk.
  6. Heb je last van stress of een zittend beroep? Dan zoek je wellicht ontspanning en beweging in de sportschool. Kost ook geld.
  7. Reiskosten, kinderopvang, de stomerij, hulp in de huishouding en ingehuurde vaklieden voor onderhoudsklussen. Want thuis doe je minder zelf als je de hele week elders werkt.

Welbeschouwd bespaar je al gauw minimaal € 5.000 per jaar tijdens periodes waarin je niet werkt. Soms vraag ik me af waarom mensen nog langer voor geld werken.

De zorg en het prijzencircus

Onlangs maakte DSW een verhoging bekend van de zorgpremie in 2017. Andere verzekeraars zullen waarschijnlijk volgen. Voor mensen met lage inkomens verzacht de zorgtoeslag het leed. Maar linksom of rechtsom betalen we allemaal mee. Want zo werkt dat met collectieve verzekeringen en belastingheffing. Toch hangt er al jaren een prangende vraag in de lucht. Namelijk: hoe houden we de zorg voor iedereen betaalbaar? Zonder enkele flinke ingrepen, zullen de kosten verder stijgen. Tot nu toe durft bijna niemand stelling te nemen.

Hoe gevoelig vraagstukken over de zorg liggen, blijkt wel uit het voorstel van de Rotterdamse CDA-wethouder Hugo de Jonge. Hij wil dat vrouwen die onmogelijk voor hun kinderen kunnen zorgen, verplicht tijdelijk anticonceptie gebruiken. Direct wordt de link met verstandelijk gehandicapten gelegd en valt de naam Hitler al snel. Welkom in de debatwereld van Nederland.

Toch moeten we vroeg of laat keuzes maken om de zorgkosten in toom te houden. Van de totale rijksbegroting gaat bijna een derde, ofwel € 75,4 miljard, naar de zorgsector. Daarvan wordt circa een derde door ziekenhuizen opgeslorpt. Als leek kan ik er zonder kennis, nadere cijfers en toelichting weinig zinnigs over zeggen.

Wel kan ik enkele heikele zaken benoemen.

Marktwerking ziekenhuizen en andere zorgverleners
Voor mij is het onduidelijk wat de marktwerking heeft opgeleverd. Wat zouden de uitgaven zijn geweest als bijvoorbeeld ziekenhuizen voornamelijk in staatshanden waren gebleven? Even gesteld dat die wel efficiënter zouden kunnen werken. (Universitaire ziekenhuizen werden voorheen bekostigd door de overheid.) Is de kwaliteit en de patiënttevredenheid nu merkbaar verbeterd? Is alles nu organisatorisch goed geregeld?

Dure medicijnen
Als klein land kunnen wij kennelijk geen redelijke prijzen voor medicijnen bedingen. Het lijkt mij logisch dat ons land voortaan algemeen gangbare medicijnen inkoopt in Europees verband. Nu vragen farmaceuten waanzinnige bedragen voor bepaalde medicijnen die relatief kleine aantallen patiënten nodig hebben. Wellicht wordt het interessant om in dergelijke gevallen staatsbedrijven op te richten die zulke medicijnen ontwikkelen en produceren. We subsidiëren onderzoek toch al met premies en belastinggeld.

Medische ontwikkelingen
Nu kunnen we zeer vroeg geboren kinderen in leven houden die vroeger zouden sterven. Of denk aan kinderen die bij de bevalling te lang bekneld hebben gezeten. Hoe gaat het daarna met hen? Blijft een deel daarvan zeer zwaar gehandicapt en leeft die groep  als kasplant verder? Om hoeveel kinderen gaat het, hoe gezond zijn ze en wat is de kwaliteit van hun leven? Is dit iets waar we op maatschappelijk niveau over moeten nadenken? Of hoort dat uitsluitend tot het domein van de ouders, de medici en de zorgverleners in kwestie? Zijn zij dan ook de enigen die mogen bepalen wat financieel acceptabel is bij alles wat nu mogelijk is?

Verwijtbaar gedrag
Prins Friso gaat in 2012 bij Lech met een vriend buiten de piste skiën. Er geldt waarschuwingsfase 4, het op een na hoogste voor lawinegevaar. Hij raakt bedolven onder een lawine en we kennen de afloop. Maandenlang wordt hij in het ziekenhuis verzorgd voordat hij overlijdt. Naar mijn idee is het onredelijk dat anderen opdraaien voor de gevolgen van dergelijk roekeloos gedrag. Ik vind dat mensen die bijvoorbeeld zeer risicovolle sporten beoefenen zich apart moeten bijverzekeren.

De een wel en de ander niet
Verstandelijk gehandicapten en psychiatrische patiënten worden doorgaans op uitgestrekte, lommerrijke terreinen in laagbouw gehuisvest. In bepaalde gevallen is de verhouding cliënt : zorgverlener een op een. Voor activiteiten en begeleide uitstapjes wordt regelmatig gezorgd. Nogal wat hulpbehoevende ouderen echter, moeten veel moeite doen om een indicatie te krijgen voor haastige thuiszorg. Mantelzorgers, familie en/of partners worden langdurig zwaar belast. De ene groep krijgt opvallend veel (met dank aan de sterke zorglobby die preekt voor eigen parochie). De andere groep mag het deels zelf uitzoeken en kwijnt soms weg. Ik zou graag een evenwichtiger balans zien in het zorgaanbod voor deze groepen.

Misbruik
Ik heb zelf eind jaren negentig op de financiële administratie van een ziekenhuis gewerkt. Dat er misbruik wordt gemaakt door patiënten of dat mogelijkheden worden opgerekt, is zeker. In welke mate, is minder duidelijk. Ik denk dat verzekeraars meer administratieve controleurs aan kunnen nemen. Zulke krachten verdienen zichzelf namelijk terug.

Gebrek aan solidariteit
In mijn tijd werd er gesteggeld over wie de kosten van niet-betalers droeg. Ziekenhuizen mochten geen patiënten weigeren. Maar bij herhaling stond er een niet-ingezetene aan de balie van ons christelijke ziekenhuis. Zulke mensen werden door het nabijgelegen universitaire ziekenhuis doorverwezen. Kortom, de christenen werden geacht te betalen voor de ‘reizigers’ en illegalen, terwijl de wetenschappers het lieten afweten. Ik dacht tot dan toe dat onze gezondheidssector was gebaseerd op solidariteit.

Dit artikel is onvolledig en ik weet soms ook niet goed waar we grenzen zouden moeten stellen. Ik heb het als discussiestuk geschreven en hoop op inhoudelijk constructieve bijdragen.

Zonder inkomen geen extraatjes

In Gratis geld voor bedrijven (de Volkskrant, 9 september 2016) vraagt Koen Haegens zich af of het beter is om alle burgers in de EU 3.000 euro te geven. Zoiets lijkt mij prima, naast investeringen in een toekomstbestendige economie. Nu riskeert de ECB met zijn monetaire beleid instabiliteit van financiële markten en vastgoed. Terwijl spaargeld en een eigen woning voor mij juist gelden als zekerheid. Kennelijk houdt niemand in politiek Den Haag zich bezig met Nederlanders zonder inkomen.

Ik sta nog ingeschreven bij het UWV. Dat stuurde onlangs een bericht over scholingsvouchers voor werkzoekenden t.w.v. € 1.000. Die zijn echter voorbehouden aan mensen met een uitkering of arbeidscontract, en zelfstandigen. Verder zijn er extra voorzieningen en activiteiten voor mensen in de bijstand. Maar zonder bijstand gaan die aan je neus voorbij.

Er zit een rare gedachtekronkel in. Wie weinig inkomen heeft, krijgt extra’s. Wie helemaal geen inkomen heeft en verplicht inteert op vermogen, krijgt niets. Een werkloze kan via de WW een uitkering krijgen van maximaal € 35.000 per jaar. Zo iemand komt ook in aanmerking voor een scholingsvoucher. Maar verdwijn je uit de kaartenbak van de WW en zoek je aantoonbaar naar werk, dan krijg je die voucher niet. ‘Da’s toch niet normaal?’, zou Bennie vast zeggen.

Ik wijt dit aan de onzichtbaarheid van mensen zonder inkomen. Pas bij de belastingaangifte in het volgende jaar wordt hun situatie helder. Middeling van inkomens lijkt de enige handreiking van de overheid als je noodgedwongen leeft van eigen vermogen.

Wennen aan een lager budget

Sinds het einde van mijn vaste-banen-tijdperk ben ik gewend geraakt aan een lager budget. Vanaf 2009 liepen mijn inkomsten terug met zo’n 40%. Zoiets heeft invloed op je bestedingen. En gelukkig viel mij dat best mee. Voorheen ging ik drie tot vier keer per jaar op vakantie. Nu ben ik met een lang weekend Terschelling ook heel tevreden. Opvallend genoeg heeft juist een vriendin er moeite mee.

Wij leerden elkaar kennen in een periode waarin mijn salaris geleidelijk steeg. Er was een inkomensverschil tussen ons (zij manager, ik medewerker), maar qua vakanties gingen wij gelijk op. Lang weekend hardcore shoppen in Istanbul? Count me in. Weekje Dubai? Tuurlijk, ik wilde mee.

Als exponent van de Randstedelijke yuppen scene is het bij haar al jaren feest. Vaak ontbijt ze in een koffietent, waar een bakkie al gauw vier euro kost. Lunchpakketjes van huis neemt zij nooit mee. En zeker viermaal per week eet ze in een restaurant. Zoals heel veel collega’s en mensen in haar vriendenkring. Toch reisde zij ooit low budget.

Voorheen combineerden we menig etentje met museumbezoek, film of concert. Altijd leuk. Op zo’n avond gaf ik regelmatig honderd euro uit. Ik beperkte die uitjes met haar tot twee per maand, aangezien ik ook nog met anderen op stap ging. Dat was toch best bescheiden.

In de nasleep van de reorganisatie, jaren geleden alweer, veranderde er iets. De prestatiedruk, complexiteit en hectiek van beter betaalde functies gingen mij steeds meer tegenstaan. En de luxe hoefde ook steeds minder. Ik wilde zelfs niet meer naar Azië voor een vakantie. Toen ik dát ontdekte, dacht ik werkelijk dat ik depressief was. Liever dan haastig rondtoeren in een ver land, trok ik echter de natuur in voor een wandeling. Gewoon in Nederland. Ontspannen in alle rust en eenvoud.

Na herhaalde vergeefse pogingen om mij tot vakanties, salsalessen en uitstapjes te verleiden, is de boodschap nu doorgedrongen. Gelukkig wil zij ook wandelen. Daarin vinden we elkaar nog steeds terug. Maar dat ik vanwege een inkomen op bijstandsniveau daarna liever niet in een yuppentent eet, gaat er bij haar nauwelijks in.

Verantwoording van subsidies

In de Volkskrant van 26 juni staat een interview met Eddy van Hijum (CDA) over onze financiële bijdrage aan de EU. Hij vindt dat het maar even afgelopen moet zijn met betalen. Want 25 van de 28 EU-lidstaten maken op geen enkele manier duidelijk hoe zij toegekende EU-fondsen besteden. Het gaat om 130 miljard euro per jaar. Uit steekproeven blijkt dat met zo’n 5% van de uitgaven iets mis is. Nederland is toch zeker Gekke Henkie niet?

Vraagtekens
Dat verantwoording van dit soort enorme kapitalen een lachertje is, is al jaren bekend. Ik zag een documentaire over Griekenland die rond het begin van de crisis werd gemaakt. Daar staan grote borden langs de weg bij projecten die met EU-geld zijn gefinancierd. Er was in de wijde omtrek geen tastbaar resultaat te bekennen. Lokale bewoners wisten wel hoe het zat. In Brussel zijn ze op de hoogte van fraude en wantoestanden. Maar wie wil bijten in zijn eigen staart?

Democratie versus netwerken
Alleen de Noord-Europese landen Nederland, Zweden en Denemarken leggen openlijk verantwoording af over ontvangen EU-gelden. Deze landen hechten sterk aan democratie. In landen waar familiebanden en netwerken een grotere rol spelen, komen objectiviteit en rationaliteit in het gedrang. Dit speelt wereldwijd bijna overal buiten Noord-Europa. Ben je lid van een invloedrijk netwerk, dan zit je daar goed. Maar de mensen die buiten de boot vallen, verlangen naar meer zeggenschap. Volgens Van Hijum willen ook EU-parlementariërs uit Griekenland, Hongarije en Engeland dat landen verantwoording afleggen.

Ontwikkelingshulp
Lang was binnen de ontwikkelingssector het resultaat van gesubsidieerde programma’s even onduidelijk. Laat staan het effect op langere termijn. Ik denk dat dit de afgelopen twintig jaar behoorlijk is verbeterd en nu zelfs doorschiet. Goedwillende organisaties in armere landen worden soms horendol van de hoeveelheid data die zij voor verantwoording moeten verzamelen. Daar zijn ze blij als geldverstrekkers hun vragen tot de kern beperken. Dat scheelt aan beide zijden bureaucratie en zinloos geturf.

Zuid-Soedan
‘Half miljard aan ontwikkelingsgeld verspild in Zuid-Sudan’ schreeuwt Nu.nl. Het gaat om 50 miljoen euro per jaar. We praten over een nieuw land waar decennialang oorlog is ge- weest. Eeuwenlang werden de sterkste mensen ontvoerd door Arabieren om ze als slaven te verkopen. In recente tijd werd het land door Noord-Soedan beroofd van waardevolle grondstoffen. Tijdens het regenseizoen raakt jaarlijks de infrastructuur beschadigd en worden grote gebieden onbegaanbaar. De oude machthebbers zijn, net zoals een aantal Europese landen, alleen bereid te hervormen als ze er zelf aan verdienen. Werkelijk alles moet daar van de grond af worden opgebouwd. De bevolking voelt zich nog zo onveilig dat patiënten in het ziekenhuis met een wapen in bed liggen. Moeten we die mensen aan hun lot overlaten? Er is voor zo’n land geen blauwdruk om te zorgen dat alles gelijk goed gaat.

Logica
Ik ben benieuwd of degenen die moord en brand schreeuwen over ontwikkelingsgeld voor Zuid-Soedan, zich ook roeren over bestedingen binnen Europa. Stel dat jaarlijks 5% van 130 miljard euro inderdaad in de zakken van dubieuze lieden verdwijnt. Dan kunnen we die 6,5 miljard per jaar heel wat effectiever besteden in landen met enorme vluchtelingenkampen. Uitzichtloosheid en werkloosheid onder jongeren vormen een belangrijke voedingsbodem voor ISIS. Mits welbesteed, is ontwikkelingshulp een van de weinige positieve middelen om gewone mensen een toekomst te bieden.