Grenzen aan de fantasie

‘Mensen zijn vleesgeworden robots met een telefoon eraan vast.’ Dat zegt de Rotterdamse Now&Wow-clubdirecteur Ted Langenbach in het Volkskrant Magazine van 24 november 2018. ‘Vroeger maakten we er nog wat van. … Mensen zitten gevangen in een keurslijf van sociale media, iedereen controleert elkaar. Er is een soort nieuwe burgerlijkheid gaande in de feestcultuur.’ Burgerlijkheid is zijn ding niet. ‘Pleur op joh, denk ik dan, laten we lekker gaan dansen.’ En daar mag een flinke doses porno bij.

Hij doet mij terugdenken aan het uitgaansleven van medio jaren zeventig tot eind jaren tachtig. Ik heb toen heel wat discotheken van binnen gezien. En ja, daar kon het er best groezelig aan toe gaan. Sowieso waren de man/vrouw-verhoudingen ouderwetser en rommeliger. Kijk naar een film uit die periode of luister naar een songtekst. Vrouwen moesten vooral lief en aantrekkelijk zijn, en mannen hadden het meer voor het zeggen. Want zij hadden het meeste geld.

Voor een creatieve clubdirecteur was het een gouden tijd. Denk aan de vroege David Bowie die op vergelijkbare wijze kon experimenteren. Ik kan me voorstellen dat iemand als Ted Langenbach Nederland anno 2018 een brave bedoening vindt. De man heeft gelijk.

Neem nu het fenomeen tiny houses, of zoiets als een food market. Het lijkt alsof iedereen iets origineels bedenkt, maar alles past binnen hetzelfde concept. Een food market hier is identiek aan een food market in San Francisco of Londen. Ik hou van huisjes op wielen, maar die tiny houses zijn het niet. Je móet duurzaam materiaal gebruiken en zonnepanelen hebben. Wat nou als ik een stacaravan wil met een dieselgenerator? Dan wijk ik af en dat mag niet.

Afwijken van de massa, dat is wat mensen als Ted Langenbach doen. Zulke vrije geesten houden ons een spiegel voor. Je hoeft het niet met hen eens te zijn, maar zij blazen wel lucht in de boel. Ik betwijfel overigens of hij echt zo origineel is. Porno is toch net zo goed een uitgekauwd thema. Er zijn altijd weer grenzen aan onze fantasieën en onze opvattingen.

We kunnen eindeloos experimenteren en nieuwe leefstijlen creëren. Maar misschien is er gewoon geen ontsnappen aan; aan die burgerlijkheid. Als je dat beseft en er niet mee zit, ervaar je ook een vorm van vrijheid.

De keuze: doen wat anderen laten

Bij herhaling heb ik keuzes gemaakt die afweken van het gangbare. Dan kan je rekenen op uiteenlopende reacties. Ben je stellig overtuigd van wat voor jou goed is, dan maakt dat weinig uit. Maar ben je minder zeker van je zaak, dan brengen mensen je wel aan het wankelen. In zulke gevallen heb je soms veel tijd nodig om een situatie goed in te schatten. Om helder te krijgen wat er gaande is.

Waarom reageren mensen zo? Waarom doet dat iets met mij? Zie ik een belangrijk aspect over het hoofd? Moet ik toch maar ‘normaal’ gaan doen?

Vooral keuzes over mijn lange reizen, loopbaan en verhuizing naar het oosten deden stof opwaaien. Alleen al daarom heb ik veel waardering voor ‘Marjolein in het klein’, die een Tiny House bewoont. Lees eens haar prachtige analyse van de ‘Zou je dat nu wel doen?‘-vraag. Voor iedereen die wel wil, maar niet durft. En voor iedereen die wel doet en herkenning zoekt.

Financiële bevrijding

Ontelbare keren heb ik het al verzucht: ‘Ik wou dat ik nóóit meer hoefde te werken voor het geld.’ Niet omdat ik zo’n hekel aan heb werken, verre van dat. Maar vanwege al dat gedoe er omheen. Je bed uit moeten op een koude ochtend, terwijl het buiten nog donker is. Met duizend andere forensen plus hun natte jassen samengeperst in een treincoupé zitten. Buikpijn hebben, omdat je agenda zo vol staat en er een moeilijke opdracht wacht. ‘Een uitdaging’, noemen ze dat. Nu ben ik van dat alles bevrijd. Werken hoeft eigenlijk niet meer, maar mag.

Mijn financiële situatie is veranderd. Een vermogend persoon zou er zijn neus voor ophalen, of er om lachen misschien. Maar voor mij is het genoeg. Het besef genoeg te hebben, is de hoogst haalbare en meest benijdenswaardige positie op financieel terrein. Die heb ik nu bereikt.

Het is nog te weinig om alle jaren tot mijn pensioen te overbruggen. En toch heb ik genoeg. Want het is voldoende voor mijn financiële levensplanning. Al langer doe ik heel rustig aan qua uitgaven, zonder een gevoel van gemis. Vakanties heb ik geschrapt, uitstapjes blijven wel doorgaan. Dat is belangrijk. Wat goed helpt, is een overzicht van kosten van levensonderhoud, vaste lasten en reserveringen voor grote uitgaven. Dat geeft inzicht.

Dan komt het aan op wat je verder van het leven verwacht. Zonder onvoorziene rampspoed kan ik hier nog jaren blijven wonen. Vervolgens kan ik desnoods naar een goedkopere regio verhuizen en tot mijn pensioen teren op de overwaarde. (Tenzij al die Amsterdamse woningeigenaren op hetzelfde idee komen. Zij vormen een risico.) Gelukkig droom ik nog steeds van een caravan en een leven off the grid.

Helemaal zonder werk zou ik me trouwens wel gaan vervelen. En geld voor extraatjes blijft welkom. Daarom blijf ik zoeken en doe ik vrijwilligerswerk. Nu maak ik kans op een opdracht voor drie maanden gedurende twee dagen per week. Het is even afwachten of dat doorgaat. Zal je net zien. Komt weer alles tegelijk. Ik krijg er al bijna buikpijn van.

Prepensioen dankzij koopwoning

IMG_3831Nederlanders zijn als eekhoorntjes die net zo lang hun nootjes bewaren tot ze geen tanden meer hebben om ze op te knabbelen. (Belgisch grapje.)

Mijn vader mocht stoppen toen hij 54 jaar was en daar nam ik lange tijd een voorbeeld aan. Ik trof al vroeg maatregelen. Maar het mooie financiële product bleek een woekerpolis en er zitten gaten in mijn pensioen. Gelukkig heb ik tegelijk een alternatief pad bewandeld, want risico’s moet je spreiden. En waarom wachten met dingen die je altijd al hebt willen doen? Een klant van mijn eerste werkgever ging met pensioen en was drie maanden later dood. Dit zette mijn toekomstbeeld voorgoed op scherp. Je kan je dromen beter niet uitstellen.

Een voorschot in pensioentijd nemen
Vanaf het moment dat die klant overleed, zocht ik naar manieren om eerder verlof te krijgen. Bij hoogconjunctuur kneep ik er enkele malen tussenuit en ging reizen. Zelfs nadat ik een appartement had gekocht. Er was tenslotte werk genoeg. Die periodes leverden samen een voorschot aan pensioentijd op van 29 maanden. Je hoeft trouwens niet steeds een baan op te geven, want ik mocht ook een sabbatical nemen. Zo is een voorschot op je pensioen eveneens haalbaar.

Deeltijd prepensioen dankzij woning
Het moet gezegd: dat appartement kocht ik op het allerbeste moment in de afgelopen 400 jaar. Daarbij boden mijn ouders een steuntje in de rug. Vervolgens steeg de waarde 338% in twintig jaar. Dit, terwijl de hypotheeksom gelijk bleef. Na enkele salarisverhogingen kon ik eenvoudig rondkomen van een driedaagse werkweek. En na een salarisdaling van 40% lukt dat nog steeds. Welbeschouwd ben ik al sinds mijn dertigste met deeltijd prepensioen.

Dromen naar voren halen
Een bejaarde vriendin moest vanwege echtscheiding en verplichtingen steeds al haar reiswensen uitstellen. Nu zij met pensioen is, heeft ze lichamelijke ongemakken. Onlangs bezocht zij Japan en hield dat slechts met pijnstillers vol. Ik heb het precies andersom kunnen doen. Al voor mijn vijftigste werkte ik een complete verlanglijst met bestemmingen af. Met de huidige vooruitzichten is dat maar goed ook. Alles wat nu nog volgt, is extra. Bijvoorbeeld een maandenlange rondreis door de Verenigde Staten. Die hou ik graag tegoed, zodat er nog iets te wensen overblijft. Kortom, je kan je dromen ook alvast in stukjes en beetjes uitvoeren.

Zekerheid in bange dagen
Nu de arbeidsmarkt weinig houvast biedt en pensioenen onder druk staan, beschouw ik onroerend goed als laatste zekerheid. Een onderkomen heb je sowieso nodig en de bevolking zal voorlopig toenemen. In regio’s met werk blijft de vraag groot en daarmee de waarde hoog. Tijdens die sabbatical verhuurde ik mijn appartement. Dat bracht alvast wat op. In noodgevallen kan je je huis verkopen en in een caravan gaan wonen. Ik heb dit voor de verhuizing zeer serieus overwogen. Maar een hypotheekvrije en goed onderhouden woning is voordeliger qua maandlasten. Ja, zelfs goedkoper dan een middenklasse stacaravan op een Nederlands recreatiepark.

Lage vaste lasten door verstandig investeren
De situatie op de arbeidsmarkt mag voor vijftigers zorgelijk zijn, lage vaste lasten geven wel gemoedsrust. Die kan je op allerlei manieren in bedwang houden. Denk aan tussentijds aflossen, je huis op tijd een lik verf geven, isolatiemateriaal aanbrengen, je gezondheid op peil houden, een deelauto gebruiken en spullen van goede kwaliteit kopen. Via duurzaam investeren bespaar je geld of verdien je het zelfs terug. Bovendien levert spaarrente voorlopig bedroevend weinig op. En wat heb je nu echt nodig om aangenaam te leven?

Prettige (tijdelijke) woonvormen

Regelmatig kijk ik naar huizen, dat is altijd leuk om te doen. Toch mis ik hier bepaalde woonvormen. Daarnaast is tijdelijke, zelfstandige woonruimte handig voor acute situaties. Je kan slechts kiezen uit: een caravan huren, in de vrije sector de hoofdprijs betalen, of op huizen van vakantiegangers passen. Daarom pleit ik voor alternatieve woningen.

Een ‘kip of ei’-kwestie. Stel dat je van de Randstad naar het oosten wil verhuizen. Woningen zijn daar voordeliger, maar er is minder werk. Dus kan je beter eerst een baan vinden. Echter, veel werkgevers willen personeel uit de buurt vanwege reiskosten- vergoeding, etc. Dan toch maar eerst verhuizen en daarna werk zoeken? Mijn collega verbleef doordeweeks op een kamertje in een kerkelijk internaat. Ook pas gescheiden mensen en remigranten vinden met moeite snel een betaalbaar huis.

Alternatief 1. Bouw meer zelfstandige kleine woonruimten voor deze groepen. Denk aan een leegstaand kantoor nabij het centrum van een stad. Dat wordt slim omgetoverd tot eenkamerwoningen met badkamer en keukentje. Een unit van 30 m2 is even groot als een gemiddelde stacaravan. Te huur voor € 350 per maand, eventueel voor maximaal twee jaar. Meubels en apparatuur zijn desgewenst apart te huur. Ik zie dit al voor me met een beheerde wasserette c.q. buurtwinkel, een restaurant à la Resto van Harte, een afleverpunt voor pakketbezorging en meer gedeelde voorzieningen.

Meestal kunnen alleen rijke mensen zich vrijstaande huizen veroorloven. Waarom moet je als doorsnee Randstedeling eerst psychiatrisch patiënt worden, voordat je hier ook omringd door weelderig groen kan wonen?

Alternatief 2. De stacaravan als permanent doch verplaatsbaar verblijf. Stel dat je in Nederland een kaveltje kan kopen waar een stacaravan op mag staan. Gewoon midden in een woonwijk, ergens langs het veld of aan een bosrand. Ik zou daaromheen een tuin aanleggen met heg, gazonnetje, bomen en bloeiende planten. Niets mis met een goed onderhouden stacaravan op eigen terrein.

Alternatief 3. Bij ruimtegebrek: wonen op het dak met weids uitzicht. In Menton zag ik bovenop een flat een bungalow. Compleet met weelderige tuin, terras en pergola. Te bereiken via de lift met een slot op de bovenste verdieping. Ideaal voor ons dichtbevolkte land.

Alternatief 4. Een goed werkend systeem voor koopwoningruil. Wat ik nu zie op internet, is onvoldoende uitgewerkt qua match van vraag en aanbod. Over uitzicht gesproken: ik zou tekenen voor appartement Utrechtseweg 145 in Arnhem. Dat stond ooit op Funda. De flat is weinig bijzonder, maar dat vergezicht!

Leven als een nomade

Na een overjarige hippie, zag ik Microtopia – Anders wonen voor een nieuwe tijd. Deze documentaire gaat over mobiele en flexibele woonvormen die onafhankelijker zijn van het huidige systeem. Off the grid, met zonnepanelen, recycling van materialen en eigen voorzieningen. De ideeën en leefwijzen van architecten en pioniers op dit gebied ervaar ik als een feest der herkenning. Zij maken mij altijd heel onrustig, want ik ben een nomade in sluimertoestand. Het lijkt mij heerlijk om af en toe van omgeving te veranderen en dan mijn huis met inboedel mee te kunnen nemen. Dan is compact wonen handig. Eigenlijk heb je maar weinig spullen nodig. Dat leer je wanneer je lang reist.

Op het keerpunt leven
Ik ken veel mensen die genoeg kregen van hun carrière en leefstijl door een reorganisatie of burn-out. Ze gaan in retraite op zoek naar wat echt betekenis voor hen heeft. Sommige maatschappelijk geslaagde mensen gooien daarna het roer helemaal om. Ze verkopen hun huis, doen bezittingen weg, gaan vrijwilligerswerk doen of iets anders beginnen. Ze richten hun leven opnieuw in en een deel gaat leven als moderne westerse nomade. Dat doen ze professioneler dan de jongeren die blowend van hippiekolonie naar toeristenoord trekken door Zuid-Europa. En eeuwig oosterse prullaria verkopen.

Zij en een aantal westerse nomaden leven zonder eigen woonruimte. Je kan bijvoorbeeld op andermans huizen passen en van adres naar adres trekken. Continu en jarenlang reizen is enorm boeiend. Maar uiteindelijk raak je los gezongen van de maatschappij. Daarom zou ik per tijdelijke locatie een doelstelling kiezen (werk, onderzoek, studie, retraite) en dan wat langer blijven.

Inkomsten vergaren
Als ik zulke westerse nomaden zie, denk ik wel ‘waar doen ze het van?’ Je moet toch ergens eten, kleding en ziektekosten van betalen? De kunst is om je leven zo in te richten dat je je inkomen overal kan vergaren. De meesten van ons verblijven op een vaste plek voor hun werk. Maar je kan nomadisch leven met een professioneel beroep of bedrijf combineren. Wanneer je via internet werkt, maakt het voor contact met opdrachtgevers niet uit waar je verblijft. Toen ik zelf een webwinkel begon, kwam ik daar al verleidelijk dichtbij. Je kan het ook met kunst en toerisme combineren. In Australië sprak ik mensen die onderweg losse klussen voor vaklieden aanpakten. Anderen zeilen met hun eigen boot de oceaan over en nemen tegen betaling passagiers mee.

Mobiele woonruimte
Ik droom al jaren van leven in een woonboot of mobiele woning. Daarom is het geen ramp als ik vanwege werkloosheid mijn appartement moet verkopen. De mooiste mobile homes zag ik in Australië. Dat zijn geen campers of de uitstulpingen waar woonwagenbewoners hier in verblijven. Het gaat hierbij om praktische, ergonomische, zelfontworpen trailers. Ofwel om hippe stacaravans 2.0. Sommigen zien eruit als een rustiek houten berghutje compleet met veranda. Anderen lijken op een rondreizend circus of futuristische bouwsels vol hightech snufjes.

De indrukwekkendste reed in West Australië, waar ik zelf met een tentje op de motor rondtrok. Het was een road train, dus een vrachtwagentruck met drie aanhangers. Er verbleef een heel gezin plus hond in. Een handige monteur kan namelijk in dat land overal aan de slag.

Die Australische truck trok een grote standaardtrailer waarin ramen en een deur waren gemaakt. Deze was omgebouwd tot woning. Ze hadden de trailer volledig airbrush beschilderd met landschappen en plaatsen die ze hadden bezocht. Zoals Egyptenaren hun reis naar Mekka op muren schilderen. Op de volgende aanhanger stond een eveneens fraai beschilderde container. Hierin vervoerden ze kleding, gereedschappen, voorraden eten, water en brandstof. De derde was een open oplegger met boot, motor en kinderfietsjes.

Minder hechten aan bezit
Naar verwachting zal de massale trek naar steden nog jaren aanhouden. Tegelijkertijd willen we steeds kleiner gaan wonen. Boeken, muziek en andere zaken staan nu allemaal op een laptop. Daar heb je minder ruimte voor nodig. Bovendien willen steeds meer jongeren flexibel blijven, dus geen dure bezittingen kopen. Zij delen een auto, ruilen goederen of huren gereedschap. Wat de nieuwe rijken der aarde nog niet beseffen, is dat mensen zich nauwelijks prettig voelen in (te) grote huizen.

Overal een thuisbasis hebben
Leven in een huis op wielen is, mits slim ingericht, knus, comfortabel en praktisch. Met ramen op de juiste plaatsen kan je het optisch ruim en licht maken. Het idee dat je een trailer op elk moment kan verslepen, vind ik fijn. De buitenwereld kan je verwisselen, afhankelijk van de omgeving waaraan je behoefte hebt. Bij mij kan dat verschillen. Voorheen wilde ik in het bruisende centrum van een stad wonen. Nu heb ik vooral behoefte aan stilte en een groen landschap.

Een verplaatsbaar huis maakt het makkelijk om je werkplek achterna te reizen. Dan kan je steeds je vertrouwde huis behouden, waar je ook verblijft. Het mooie laminaat dat er net ligt, de op maat gemaakte zonwering en de nieuwe kranen verhuizen gewoon mee.

Veel mensen zien uitgestrekte natuurgebieden voor zich wanneer ze hierover dromen. Maar je hoeft je niet volledig af te zonderen. Ik heb een tijd op een camping in een buitenwijk van Sydney doorgebracht. Vlak aan zee, nabij een winkelcentrum en bushalte. Dat beviel uitstekend. Een rustige plek op een eigen stukje grond nabij een dorp kan ook prima zijn.

Onafhankelijkheid
Mobiel wonen staat voor nomadisch levende mensen gelijk aan onafhankelijkheid. Ze slepen watercontainers mee naar afgelegen gebieden en gebruiken zonnepanelen. Voor praktische zaken vinden ze allerlei oplossingen. Bij ziekte wordt het een ander verhaal. Misschien red je het met een EHBO-cursus en survival kit.

Mensen die echt afgelegen gaan wonen of zoveel mogelijk off the grid willen leven, maken drastische keuzes. Sommigen blijven liever onafhankelijk en worden dan maar wat minder oud. Dat verkiezen ze boven teruggaan voor zorg naar reguliere onderkomens. Ik weet niet wat ik zou doen, maar ik heb daar veel ontzag voor.