Onze toekomst staat in de sterren

Na publicatie van ‘BlackRock lost klimaatprobleem op’ volgt een reactie van Vuurklip. Het maakt niet uit wat we doen, schrijft hij, die klimaatverandering gaat toch door. Dat komt vooral door de zon en hoe de aarde daaromheen beweegt. Ik kijk op Wikipedia en besef het. Dat de mensheid als soort zeker zal verdwijnen. Alsof we er nooit zijn geweest. We kunnen dat moment hooguit een paar milliseconden uitstellen.

Ik moet denken aan de taferelen op de zijpanelen van Jeroen Bosch’ Laatste Oordeel. Hemel en hellevuur. Ze houden ons een toekomst voor na dit aardse leven. Dit gaat om meer dan onze eigen toekomst of de keuzes die onze kinderen krijgen. De hemel toont de mogelijkheden binnen ons aardse bestaan. Maar het hellevuur is de plek waar onze planeet uiteindelijk heen zal gaan.

Klimaatverandering maakt ons bang. Als het zeer geleidelijk gebeurt, behappen we het nog wel. En wij niet alleen. Ook veel planten- en diersoorten passen zich over lange periodes aan. Maar verandert onze leefwereld relatief snel, dan zal dat gepaard gaan met chaos en geweld.

Misschien zagen wij, aardse krabbelaars, de komende ondergang al eeuwenlang. Gewoon in de sterren van het heelal.

Binnen een milliseconde in eeuwigheid volgen nu razendsnel veranderingen. Eerst een bevolkingsexplosie in Afrika. Vervuiling en roofbouw op natuurlijke middelen gaan voorlopig nog versneld door. Dan ontstaat droogte waar nu water is en kou waar het nu warm is. En andersom. Wat leidt tot massale volksverhuizingen. Toekomstige woestenijen worden de nieuwe wildernis. Huidige woestijnen zullen na regenval weer vruchtbaar blijken. Indien er dan nog bijen zijn. Want de uitdaging is om deze veranderingen samen met flora en fauna te overbruggen.

Wat in vele millennia daarna volgt, is een grijs gebied. Maar dat hellepaneel van Jeroen Bosch wordt ooit werkelijkheid. Namelijk wanneer de zon de aarde droog kookt. Dat is onze verre toekomst. Dus zou ik zeggen: maak er tot dan het beste van.

Over dromen en schimmige toekomstvisioenen

We dromen allemaal in onze slaap. Dit mentale proces helpt ons om gebeurtenissen te verwerken. Dromen fascineren. We zoeken daarin naar duiding en aanwijzingen. Volgens wetenschappers zeggen dromen en nachtmerries weinig over de toekomst. Wel zijn ze onderdeel van een emotioneel reinigingsproces. En dromen vormen een poort naar nieuwe inzichten. Dagdromen ondersteunen dat proces. Want met dagdromen houden we belangrijke onvervulde doelen voor ogen. Ze stimuleren ons tot daden, maar tonen ons ook waar we falen. Dat besefte ik gisteren nog.

Onderzoeker Victor Spoormaker zegt dat ‘de gebieden met zelfreflectie en een oordelende functie tijdens het dromen uitstaan. […] Na de REM-slaap lukte het proefpersonen daarom creatiever na te denken over een ingewikkeld probleem. Ze konden slapend verbanden leggen die ze toen ze wakker waren niet konden leggen.’ (NRC, Koester je droom, 02-09-2016.)

Dromen en creatief denken leiden dus tot nieuwe inzichten. Alles wat we als mensheid hebben opgebouwd, hangt hiermee samen. Ik leg ook weleens verbanden die leiden tot inzichten. Bijvoorbeeld gisteren, na het lezen van de Volkskrant en de VPRO Gids. Mijn toekomstvisioen gaat over evenwicht aanbrengen om het aardse paradijs te creëren. Hou je vast.

Amerika verruimt de milieuregels in eigen land. Bij wijze van economische stimulering. China ontvouwt zijn plan. De consumptie draait daar in 2030 als een tierelier. De Russen en Indiërs, intussen, spelen roulette met de natuur. Het Midden Oosten dan. Daar etteren tribale vetes nog wel een paar decennia door. Ze hebben er wat anders aan hun hoofd dan duurzame productiemethoden. In sub-Sahara Afrika zal de bevolking tussen 2010 en 2050 ruim verdubbelen. Al deze mensen willen het Nederlandse welvaartsniveau bereiken. Op zijn minst.

De voortschrijdende robotisering kan oplossingen aandragen. Maar confronteert ons eveneens met ethische vraagstukken. Zoals bij de programmering van zelfsturende auto’s. Wat doen die als er kans bestaat op een fatale botsing? Moet het besturingssysteem kiezen voor het leven van de inzittenden? Of voor dat van de mensen daarbuiten? Feitelijk gaat dit om een verschil in levenswaarde van de haves and the have nots.

Ons oude continent is nog altijd een oase, en evengoed een voorloper. Misschien zien we in ons land al iets van wat straks komen gaat. De krant bevat overlijdensadvertenties van wel drie personen die voor euthanasie kozen. Nu nog gaat het om gevallen van ziekte en ondragelijk lijden. Maar wat als iedereen straks meer consumeert en de wereldbevolking dertig jaar lang doorgroeit? Als goede christenen willen we alles eerlijk delen. Welnu, dan moeten aardbewoners ook maar wat minder oud worden en sneller opzouten. Om de boel in balans te houden. Alleen zie ik de rijken dat niet doen. Stelletje heidenen.

Prettige zondag verder.

Op afscheidstournee

Nederland is klein en vergeleken met Australië ligt elke plaats in onze achtertuin. Of je nu naar Bergen op Zoom of Groningen gaat, de reisafstand stelt weinig voor. En toch. Omdat ik binnenkort van de kust naar het oosten verhuis, ervaar ik die afstand ineens wel. Van de weeromstuit ga ik op afscheidstournee.

IMG_3253Die begint in Den Haag met een wandeling door de binnenstad. In de volgende plaats, Delft, stuit ik onverwachts op een voorouderlijk oord. Een gedenksteen op een brug verwijst naar de locatie van de vroegere Koepoort. Daarna bezoek ik de catacomben van station Blaak. Sommigen zullen vast denken: ‘Die is gek.’ Maar daar is het mooiste licht van heel Nederland, vind ik. De historische haven van Dordrecht hou ik nog tegoed.

Daarna volgen allerlei favoriete routes. Zoals een wandeling van Katwijk naar Noordwijk en een bloemrijke treinrit door de Bollenstreek. Zolang ze dichtbij zijn, fiets ik kriskras door de polders van het Groene Hart. En dit weekend is Warmond aan de beurt vanwege de exotische markt.

Ach, misschien is het een restant van onze prehistorische aard. Die behoefte om te snuffelen aan bekende plaatsen. Vertrouwde mensen opzoeken, oude routes nalopen, herinneringen verankeren, en weer verder gaan. Houvast in een onzeker bestaan.

Gemoedsrust door aanvaarding

Op één van de laatste dagen van 2013 wandelde ik in Brabant. Na afloop schreef ik een bericht over aanvaarding. Heel mooi allemaal. Maar deze week kreeg de gevoelsmatige uitzichtloosheid van mijn werkloze staat toch bijna vat op mij. Op eerste paasdag vertelde ik hierover, waarna mijn zus het woord ‘aanvaarding’ uitsprak.

Precies. Ik wil mij niet laten kisten door negatieve gedachten. Vooral omdat ik de concrete invloed heb ervaren van een positieve levensinstelling. Noem het wilskracht, uitstraling of mindfulness. Effect heeft het beslist. Als ik ergens enthousiast over ben, dan komt die instelling vanzelf.

Juist in lastige situaties is het een kunst om een constructieve gemoedstoestand vast te houden. Voordat je het weet, ga je afdwalen. Dit hangt volledig samen met vertrouwen; de tegenhanger van angst. Angst verlamt. Terwijl vertrouwen ruimte geeft aan creativiteit en flexibiliteit. Die twee eigenschappen zijn weer handig om uit een lastige situatie te ontsnappen. Bij een onvermijdelijke situatie is flexibiliteit van geest nodig om deze te aanvaarden.

Via aanvaarding lees ik over de acceptance and commitment therapy. Deze therapie bestaat uit zes samenhangende kernprocessen die helpen om te focussen. Dit zijn ze.

  • Cognitieve defusie: het leren scheiden van gedrag en kennis, ideeën of overtuigingen. Je kunt iets anders doen dan je gedachten je ingeven.
  • Mindfulness: oordeelvrij in het hier-en-nu je ervaringen observeren en ondergaan zonder actie te ondernemen.
  • Acceptatie: leren te stoppen met vechten tegen onvermijdelijke zaken in het leven.
  • Zelf-als-context: jezelf leren zien in samenhang met je omgeving.
  • Verhelderen van waarden: bepalen wat echt waardevol is in het leven, zoals gezondheid, relaties, vriendschap, ontwikkeling, spiritualiteit en creativiteit.
  • Toegewijde actie: de bereidheid om je gedrag stap voor stap te veranderen in de richting van de waarden waaraan je jezelf hebt verbonden.

Laat ik het zo zeggen. Stel dat iedereen het leven makkelijk vindt. Dan is er ook geen markt voor mindfulness en aanverwante benaderingen. Dat zou toch jammer zijn.

(Bron kernprocessen: Wikipedia.)

Spiritualiteit – Vargtimmen

‘Hier waart het onbenoembare rond, dat primordiale van de Oude Wereld.’ En ‘Alomtegenwoordig zijn ze, de grote spirituele en existentiële vragen.’ Zinnen van Oliver Kerkdijk in de VPRO-gids over Vargtimmen van Ingmar Bergman.

Als klein meisje vroeg ik mij al af hoe het nu precies zat. Stel dat mijn vader en moeder niet verliefd op elkaar waren geworden. Dan was ik nooit geboren. Of zou ik dan toch geboren zijn als kind van een ander stel? Niet fysiek, maar mijn geest? Serendipity, toeval, geloof of spiritualiteit. Er is meer dan je kan zien, maar kan je het misschien wel waarnemen?

Hebben wij beelden en herinneringen uit een lang vervlogen tijd, overgeleverd door onze voorouders? Zijn het slechts oude fragmenten uit een film, of visioenen die een boek oproept? Uit onderzoek blijkt dat mensen trauma’s en andere ingrijpende gebeurtenissen uit hun eigen leven doorgeven aan hun kinderen. Tot minimaal de derde generatie nakomelingen is het mentale effect daarvan herkenbaar in gedrag. Hoe ver gaat dit werkelijk terug en wat blijft ervan over bij de nakomelingen?

Vroeger waren er veel dingen die mensen niet begrepen. Nu hebben wij voor bijna alles een verklaring. Kijk bijvoorbeeld naar de medische wetenschap of het effect van voedingsstoffen in ons eten. Angst door onwetendheid kan gedachten en beelden vervormen. Mensen hadden genoeg om bang voor te zijn. Honger, agressie, overstromingen, onweer, vuur, onverklaarbare ziekten en wilde dieren. Maar er waren ook fragiele wonderen, zoals nieuw leven.

Los van elkaar drongen twee mannen erop aan dat ik mijn spirituele kant zou erkennen. Hun denkwijzen zijn gebaseerd op religies uit Azië en theorie over coaching. Spiritualiteit en geloof kan je niet opleggen of aanleren. Ik heb weinig behoefte om er in detail over te praten. Dergelijke belevingen zijn puur intuïtief en persoonlijk.

In het dagelijks leven is het een kunst om trouw te blijven aan jezelf. Als je ermee om kan gaan, vormen geloof en spiritualiteit een enorme innerlijke kracht. Net als je intrinsieke capaciteiten. Een mooi, maar niet eenvoudig doel is dat ik hier volledig naar ga leven. Want dat leidt naar vrijheid in verbondenheid. Misschien dat die mannen dit zelf nog zochten.