Weet wat je eet. Rundvlees 98%

Zeulend met drie tassen vol levensmiddelen verzucht ik wat een gedoe het toch is: boodschappen halen. Waarop direct het weerwoord volgt: ‘Maar stel je eens voor hoeveel werk het zou zijn als je de teelt, de productie, de verpakking en het transport tot aan de winkel van alle producten zelf zou moeten doen. Trouwens, gezeul met levensmiddelen is nogal een luxeprobleem.’

Eenmaal thuis ontstaat een nieuw idee. Want al die kant-en-klare levensmiddelen, zoals koekjes, magnetronmaaltijden en slagroomvla, wat zit daar eigenlijk allemaal in? En al die ogenschijnlijk ‘pure’ producten, zoals rundvlees, melk en trostomaten, wat is daar nog echt onbewerkt aan? Bovendien: waar ter wereld komen alle verschillende ingrediënten van de levensmiddelen in mijn drie boodschappentassen vandaan?

Weet wat je eet. Je hoort wel dat sommige stadskinderen niet beseffen dat melk uit koeien komt. Tijdens wandelingen op het platteland heb ik gemerkt dat ook niet iedere volwassene weet hoe spruitjes groeien. Van welke gewassen en voedingsmiddelen kennen we nog het groeiproces? Wie herkent alle gewassen op een akker of de fruitsoorten aan het uiterlijk van een boom? Voor mij lijkt dit een gelopen race. Als kind kwam ik regelmatig over de vloer bij boeren. Mijn vader had een groentetuin en in het buitenland heb ik veel plantages gezien. Toch stuitte ik dit jaar op een veld met lichtgroene sprietjes dat mij op het eerste gezicht onbekend voorkwam. Het bleek bij navraag het loof te zijn van teeluitjes. Kleine uitjes om grote uien mee te telen, bestemd voor akkerbouwers.

Terug naar de drie tassen. Van het eerste product dat ik bekijk, vermeldt de verpakking gelijk al meerdere onbekende ingrediënten. ‘Rundvlees 98%, natuurlijk aroma, antioxidanten. E301, E331.’ Die toevoegingen vormen samen dus de overige 2%. E331 is een zuurteregelaar. En E301? Volgens Wikipedia is dat natriumascorbaat, ofwel ‘het natriumzout van ascorbinezuur met als brutoformule C6H7O6Na.’ Juist ja.
Over welk soort rund hebben we het trouwens? Een melkkoe (van hoe oud?), een vaars, een pink, een kalf, een stier, een os, een Heckrund, zwarte Taurus, een blonde Aquitaine, een Holstein Friesian, of een ander ras? Ze vertellen ons ook niks, die vleesproducenten.

Dus wat heb ik nu allemaal in huis gehaald? Het ziet er uit als vlees, melk, vla, koek, in chocolade gedoopte kruidnootjes en speculaaskoek (Sinterklaas is in het land), brood, chips, zoutjes, zoetjes, aardappelen, groenten, appels, spekreepjes, vloeibare boter, margarine, kaas, paté, koffie, thee, port en mueslikoek. Het is te veel om apart te ontleden, maar een paar producten zal ik nauwkeuriger beschrijven.

Dierlijke producten. Rundvlees, zie boven.

De spekreepjes zijn interessant. Die bevatten, naast 95% varkensvlees en de gebruikelijke toevoegingen, ook … beukenhoutrook! Goh, wat ze er al niet in kunnen stoppen.

De weidemelk bevat evenzeer een bijzondere vermelding. Want, ik citeer AH: ‘Onze melkveehouders gebruiken uitsluitend groene stroom en zorgen goed voor hun dieren.’ Ik mag hopen dat die groene stroom voor de stallen is bedoeld en niet voor de koeien. In elk geval ontstaat er een kruidenrijk grasland en daar drinken we deze melk voor. De stroom is bij de melkproductie een dingetje tegenwoordig. (Ik heb daar andere associaties bij uit de tijd dat ik zelf koeien molk.) De slagroomvla, namelijk, wordt óók al gemaakt met gebruik van groene stroom van onze eigen Nederlandse boeren. Onze boeren kunnen alles zelf. Maar wat de wortelkleurstof caroteen doet in mijn gatenkaas (jong belegen 45+), daar heb ik werkelijk geen idee van.

Dan enkele plantaardige producten.

Royal gala, Tenroy klasse 2, NL-BIO-01. Ofwel: appels. Oorsprong teler [vermoedelijk ook oorsprong van de appels]: Italië, Santer, C-46. ‘Royal gala is een sappige handappel en heeft een toegankelijke zoete smaak met tonen van nectarine. Hierdoor is het een echte allemansvriend.’ [Citaat AH.] Geen idee wie of wat Santer is. Santer Romantic Hotel. Santer Davide boerderijvakantie. Of: Santer Hedi in South Tirol? Ik hou het op de boerderijvakantie. Ze zullen daar wel een appelboomgaard hebben. Verder geen toevoegingen, dus een puur en biologisch product.

Vastkokend, 3 kg. Het zou mijn niet verbazen als sommige jongeren geloven dat de enige twee verkrijgbare aardappelrassen ‘vastkokend’ en ‘licht kruimig’ heten. Ook ik let zelden op rassen. In dit geval bieden de kleine lettertjes op de verpakking uitkomst. Ras en land van oorsprong: Musica. Geteeld door Mts. Stegeman-Priem uit Biddinghuizen (NL).
Bij Meijer Potato lees ik dat dit ras van ‘tafelaardappels’ geliefd is bij aardappeleters. Musica is ook multi purpose en inzetbaar in de koelversindustrie. Dat laatste, daar herken ik mezelf niet helemaal in, maar deze patatten zijn goed eetbaar. Ze zijn wel een beetje fors voor een eenpersoonsdiner. Ik moet per maaltijd een stukje van elke pieper afsnijden, want één enkele aardappel minus een stukje is genoeg. Anders zit ik al gauw een kwart kilo aardappel per maaltijd weg te werken, terwijl ik er graag groente en vlees bij voeg. Van Mts. Stegeman-Priem staan foto’s op internet. Kijk, dat vind ik nou sympathiek. Je ziet waar de aardappels groeien en wie er voor zorgt.

Dan de koffie. Mijn bakkie pleur heet ‘Aroma rood, grove maling’ en verder rept de verpakking met geen woord over herkomst of ingrediënten. (Is vast foute boel.)

De thee is weer een ander verhaal. Het betreft ‘Morocco mint & spices’, ‘Perfect for a fresh bright moment after mealtime.’ Dit verzin ik niet, dat doet de fabrikant. Ingrediënten: kaneel (27%), cichoreiwortel, rozenbottel, zoethout (18%), sinaasappelschilletjes, aroma, munt (2,4%). Hoe dit tot 100% optelt, mag je zelf bedenken tijdens het brighte moment. De combinatie is redelijk Marokkaans, alleen kan ik er geen enkel theeblaadje tussen ontdekken.

Verder heb ik staan twijfelen bij de winterpeen. De verpakking toont een afbeelding van het paard van Sinterklaas op een dak bij een schoorsteen met een grote peen in zijn mond. En het bijschrift luidt: ‘Winterpeen, voor Ozosnel, het paard van Sinterklaas.’ Daarom dacht ik even dat het diervoeding was, maar deze zak lag toch echt in de mensengroentenbak. En sinds wanneer heet het paard van Sinterklaas Ozosnel?

Tot besluit een artikel met ingrediënten van zeer uiteenlopende origine: Cravingz Christmas cocomallows. (Je kan tenslotte niet vroeg genoeg met de voorbereiding beginnen.) Deze marshmallow cakejes met kokoslaag bevatten, naast een scala aan zoetwaren en E-nummerachtige toevoegingen: tarwebloem, kokosvlokken (7%), palmolie, maïszetmeel, cacaopoeder, gelatine, zout, magere melkpoeder en weipoeder (melk). Het mag dan een allegaartje zijn; van deze voedingstoffen weet ik tenminste hoe en waar ze groeien, en hoe ze worden vergaard of gemaakt.

Snakken naar een restaurant

Je zal mij niet gauw horen mopperen over die coronamaatregelen. Ik heb mij voorgenomen om er zo min mogelijk over na te denken. Daarom laat ik alles tamelijk gelaten over mij heen komen. Ut mot maar. Zoiets. En die avondklok? Het zal wel. Ik ga toch zelden naar buiten als het koud en donker is. Bovendien zijn er wel ergere dingen in de wereld.

Trouwens, in mijn jeugd, ruim veertig jaar geleden, waren winkels en veel cafés op zondag ook gesloten. Je was al blij met een pakje sigaretten uit een gevelautomaat.  Echt, ik heb barre tijden meegemaakt. Kan je na gaan welk effect dat op de ontwikkeling van mijn hersenen heeft gehad.

Maar er is één ding waar ik nu wel zeer naar verlang, en dat is de heropening van de restaurants. Ik zou bijna zeggen: zorg dat je wat gaat mankeren, zodat je naar het ziekenhuis mag. Want ziekenhuizen hebben restaurants. Vorige maand had ik mazzel, want toen had ik afspraken in het Radboud ziekenhuis. En je raadt het al, in het hoofdgebouw … hebben ze een zelfbedieningsrestaurant! Yes! Nou, dat was genieten, hoor.

Beeld je eens in. Bij het begin van het pad langs de zelfbedieningsbalie mag je zelf een dienblaadje pakken. Daarna loop je op je gemak langs al die vitrines met lekkere hapjes en andere dingen. Uiteindelijk reken je bij de kassa af. (Ik heb er een cappuccino en een saucijzenbroodje genomen. Dat weet ik nog precies.) Vervolgens wandel je met je dienblad naar het tafeltje waarop het serviesgoed en de servetjes liggen. Hier mag je ook weer zelf een selectie uit maken.

Uiteindelijk ben ik aan een tweepersoonstafeltje neergestreken met zicht op alle mensen die daar rondliepen. Echt, het gevoel dat zo’n restaurant je dan geeft. Het besef dat jij daar zit. Het was gewoon bijzonder. Wat had ik dát gemist.

Verras mij eens met muziek

Al jaren verlang ik naar radiozenders waar dj’s een breed scala aan muziekgenres draaien. De meeste zenders spelen steeds dezelfde commerciële succesnummers en presenteren hun luisteraars weinig alternatiefs. Een stad als Rotterdam telt ruim honderd culturen, maar het muziekaanbod op onze radiozenders is bijna volledig gesegregeerd. Van mij mag er veel meer worden gevarieerd.

Ga eens voor de B-kant van een vroegere hit. Wissel indie af met filmmuziek en soul. Geef ruimte aan musici uit andere culturen, zoals Afrikaanse bands. Besteed aandacht aan voorgaande eeuwen; varieer Gregoriaans gezang met gothic rock. Zoek de overeenkomsten en de verschillen op.

En laat eens wat horen van de Acadians. Nee, dat is geen band. Acadians waren Franse immigranten die neerstreken langs de kust van Louisiana en zij ontwikkelden een geheel eigen mixstijl in muziek.

Er is zoveel meer dan het gangbare mainstream geluid. Alleen kan ik moeilijk benoemen wat ik mis, zolang ik niet weet wat er allemaal is. Feitelijk zoek ik een dj die permanent het wereldwijde muziekaanbod scant én de algehele muziekgeschiedenis kent en daaruit vervolgens een mix van leuke vondsten presenteert. Dat moet een kenner toch kunnen, lijkt mij.

Hoe en waar maak jij kennis met onbekende of bijna vergeten muziek?

Geborgenheid in een ongewisse tijd

Volgens Maslov is een goed dak boven je hoofd een eerste levensbehoefte. Daarom genieten we ook zo van een goed onderhouden huis dat comfort biedt. Sinds de coronacrisis loopt het storm bij de bouwmarkt en knapt menigeen zijn woning op. Dat komt omdat veel mensen nu tijd hebben en vaker thuis zijn. Maar ik zie vooral een sterk verlangen naar geborgenheid in een periode vol onzekerheid.

In Krabbé zoekt Chagall citeert Jeroen de Russisch-joodse schilder. Marc Chagall doorstaat de roerige jaren van Eerste Wereldoorlog en de Russisch Revolutie. Hij krijgt te maken met restricties en discriminatie. En zakelijk wordt hij diverse malen belazerd. Mede hierdoor balanceert hij steeds op de rand van de financiële afgrond. Wanneer hij in 1923 naar Parijs trekt, keren zijn kansen. Samen met vrouw en dochter kan hij eindelijk leven in relatieve weelde. En dat doen ze. Maar gevraagd of hij zich nu veilig voelt, antwoordt hij: ‘Dat nooit’.

Gevoelsmatig vinden we zekerheid in een goed onderhouden woning. Binnen kunnen we de boze wereld buiten houden. Dat proberen Trump en al die andere bange graaiers en machtswellustelingen ook. Daarom besef ik: geniet van het moment. Geniet van wat je nog hebt in dit land, want deze veiligheid is een illusie.

Toch is veiligheid tot op zekere hoogte wel maakbaar. Het vergt alleen een ommezwaai in onze prioriteiten. Een economie moet ten dienste staan aan een samenleving, en niet andersom. Dit zou altijd de leidraad moeten zijn voor regeringsleiders en nu voor het EU-steunfondsenbeleid. Daarom herhaal ik een stukje uit mijn log van 13 december 2013, toen ik schreef over Maslow voor EU-leiders:

‘Weerstaan Merkel en Dijsselbloem de machtige lobby van het mondiale bedrijfsleven? Nu al hebben veel mensen in Duitsland twee baantjes om rond te komen. Mede daarom is het tijd voor een overkoepelende EU-visie. Hier volgt mijn tip van de dag. Toets of plannen aan twee basisvoorwaarden voldoen, voordat ze nader worden besproken:

  1. Het plan dient de drie belangrijkste levensbehoeften van onze bevolking.
  2. Het plan schaadt geen belangrijke levensbehoeften van anderen.

De levensbehoeften volgens Maslow zijn (van zeer belangrijk tot minder belangrijk):

  1. Lichamelijke behoeften: schone lucht, veilig voedsel, schoon water, seks, warmte.
  2. Behoefte aan veiligheid en zekerheid: rust, orde, geen gevaar, onderdak, inkomen.
  3. Behoefte aan saamhorigheid: vriendschap, er bij horen, liefde.
  4. Behoefte aan waardering: erkenning en zelfrespect, status in sociaal verband.
  5. Behoefte aan zelfontplooiing: volledige ontwikkeling van eigen kwaliteiten.

Als een wet of plan deze basistoets niet doorstaat, mag de indiener terug naar de tekentafel. Volg bij subsidies gewoon de heldere regels van de ASN-bank voor beleggingen.’

Wij zijn allemaal medeverantwoordelijk voor de keuzes die regeringsleiders maken. Dus ook voor onze veiligheid. We creëren zelf de grootste graaiers en de wereldwijde ontwrichtingen. In Trouw (23 april 2020) verwoordt Naema Tahir dit mooi:

‘Ik heb jaren geleden al de keuze gemaakt om minder uit te geven, om minder slaaf te zijn van de productie-consumptiecyclus. Wie veel wil consumeren, moet ook veel verdienen. En hoe meer je wilt verdienen, hoe meer je moet werken. Hoe meer je moet werken, hoe minder tijd je hebt voor de wezenlijke dingen, die doorgaans niet voor geld te koop zijn.
Ik weet het: als iedereen zo zou denken, zou het bruto nationaal product een stuk lager zijn. Maar zijn we dan ook slechter af? Geluk is niet of nauwelijks te koop.’

Geluk niet nee. Maar relatieve veiligheid in de geborgenheid van een socialere samenleving wel.

Een plek waar je het vee kan laten eten

‘Vindt u dat landen open grenzen zouden moeten hebben?’, vraagt Colin van Heezik in VPRO Gids nummer 7, 2020, aan intercultureel mediator Mattea Weihe, die vluchtelingen op de Middellandse Zee helpt. ‘Ja. Grenzen zijn een raar concept. De grenzen in bijvoorbeeld Sub-Sahara Afrika zijn door de koloniserende landen gemaakt: rechte lijnen, totaal arbitrair. Mobiliteit heeft niks te maken met grenzen: als je een veeboer bent, moet je gewoon naar een plek waar je dieren kunnen eten. En grenzen leiden vaak tot etnische conflicten.’ Mattea is 28 jaar oud.

Ik blijf een beetje hangen bij die plek waar veeboeren hun dieren kunnen laten eten. En ik moet denken aan die loslopende geiten op Curaçao, die daar alles kaal vreten. Alles, inclusief de oorspronkelijke flora, met als neveneffect verlies van de oorspronkelijke fauna. Blijkbaar voelt niemand zich verantwoordelijk voor het publieke terrein daar.

Vervolgens denk ik aan het communal land in Afrikaanse landen, waar (herders)volken van oudsher gebruik van maken. Dat wil zeggen: op basis van ongeschreven afspraken (o.a. Kenia); of op basis van woongebied en etniciteit (o.a. Tanzania). De precaire balans wordt door overbegrazing makkelijk verstoord. Met schaarste en etnische conflicten tot gevolg. Ja, ook zonder die landsgrenzen.

De kaarsrechte grenzen, waarop Mattea doelt, zijn inderdaad door de vroegere kolonisators getekend. Maar in de meeste gevallen kregen Afrikaanse bestuurders daar al meer dan vijftig jaar geleden volledige zeggenschap over. Jonge Afrikanen beseffen inmiddels dat hun regeringsleiders ook een hand in eigen boezem mogen steken.

De Afrikaanse geschiedenis, die van voor de Europeanen kwamen, wordt gekenmerkt door migratiestromen van diverse volken. De ene keer verliep het contact met de al aanwezige bevolking vredelievend. De andere keer sloegen ze elkaar de hersens in en maakten de winnaars de verliezende partij ondergeschikt of tot slaaf. Het schijnt bij de menselijke aard te horen. Dit komt in de hele geschiedenis en overal ter wereld voor.

Wat ook al eeuwen bestaat, zijn de wisselingen der seizoenen. Wij kennen de lente, zomer, herfst en winter. Andere werelddelen kennen het natte en het droge seizoen. Is er een uitzonderlijk goed jaar, dan worden de kuddes van veehouders groter. En passant draagt het vee van rondtrekkende herders bij aan diversiteit van de begroeiing. Volgt er een extra lange droogteperiode, dan sterft er bovengemiddeld veel vee. Of de veehouders moeten met verlies een deel van hun kuddes verkopen.

Vooral herdersvolken spreiden daarom hun risico’s. Ze houden bijvoorbeeld verschillende diersoorten. Ook maken ze onderling complexe afspraken over toegang tot waterbronnen en weidegronden. Dit betekent wel dat ze nieuwkomers kunnen uitsluiten. Vluchtelingentransport is voor nomaden in de Sahara trouwens momenteel een lucratieve bron van (neven)inkomsten.

Bij schaarste ontstaan er makkelijk conflicten tussen gevestigde en rondtrekkende veehouders. Naar verwachting zal dit vaker gaan voorkomen, onder meer door bevolkingstoename, klimaatverandering en land grabbing.

Mijn vroegere werkgever financierde al twintig jaar geleden drought cycle management programma’s. Die zijn bedoeld om traditionele veehouders en nomaden weerbaarder te maken, en om hen alternatieven te bieden. Ook bestaan er FAO-handleidingen voor goed bestuur over gemeenschappelijke gronden, mede gebaseerd op de kennis van herdersvolken.

Verandering in denken komt langzaam. En het zal helemaal lang duren als mensen van 28 jaar oud steeds weer ingesleten opvattingen herhalen en niet verder kijken dan naar wat er precies in hun straatje past.

Vluchtelingen zijn voor iemand als Mattea een verdienmodel en academisch promotiemateriaal. Dat zie ik nu. Maar ik ben dan ook twee keer zo oud. Op haar leeftijd had ik mij uit bevlogenheid en idealisme misschien eveneens blind gestaard op die oude clichés.

Overigens zou ik al die Nederlandse koeien, varkens, kippen en geiten weleens op de boot willen zien, wanneer alle veehouders tegelijk gaan rondvaren naar de landen waar het veevoer vandaan komt. Want: ‘als je een veeboer bent, moet je gewoon naar een plek waar je dieren kunnen eten.’

Levenslessen: (3) Het steentje in de rivier

Waar te beginnen? In de tijd, in de ruimte? Bij mens, plant of dier? Bij het ontstaan van het heelal, misschien? Dit is namelijk de volgende in mijn persoonlijke serie belangrijke levenslessen:

Levensles 3. Alles hangt met alles samen

Alles heeft een oorsprong en een gevolg. Ons eigen handelen bijvoorbeeld. We baseren onze normen en waarden onder meer op wat onze (voor-) ouders hebben meegemaakt. Daar gedragen we ons naar en vervolgens reageert onze omgeving hier weer op. Zo doen wij zelf ook ervaringen op. Waarop we onze eigen meningen vormen. Vervolgens dragen wij ons ideeëngoed over aan onze kinderen, die … enzovoort.

En alles hangt met alles samen. Dit heb ik vooral geleerd in mijn werk voor armoedebestrijding en ontwikkelingssamenwerking. Veel mensen denken dat het wel goed komt, als er maar een schooltje wordt gebouwd, of een ziekenhuis. En als er dan ook nog een fabriek opent, is de armoede zo voorbij. Helaas.

Neem het spreekwoordelijke steentje in de rivier. Een buurland bouwt een grote dam. Vanaf dat moment wijzigt de rivier haar koers. Waar eerst water stroomde, valt de grond langzaamaan droog. En waar het land voorheen dor was, wordt het nu rijkelijk bevloeid. De gevolgen voor de bevolking aan weerszijden van de grens zijn enorm.

Bij armoedebestrijding grijpt alles in elkaar: klimaat, geografie, milieu, geschiedenis, politiek, rechtspraak, veiligheid, religie, onderwijs, gezondheid, cultuur, bevolkingssamenstelling, et cetera. Je kan niet één enkel element aanpakken en de rest bij het oude laten.

Kortom: als je vindt dat er wat moet veranderen in de wereld, dan kan je zelf beginnen.

Nieuwe serre in de voortuin

Serre in de voortuin

‘Kom’, dacht ik, ‘laten we eens makkelijk doen.’ Normaal gesproken duurt een verbouwing of woningrenovatie maanden. Maar dat hoeft niet. Heb je geld in overvloed, dan huur je daar een speciaal bedrijf voor in. Dat tovert je huis en tuin volledig om. Binnen een handomdraai. Ik zie het in de buurt weleens gebeuren.

Dorpsgenoten laten landelijke stulpjes optrekken met een uitstraling alsof die er al honderd jaar staan. Denk aan de in bepaalde kringen populaire notariswoning. Zo’n pand wordt kant-en-klaar opgeleverd. Desgewenst compleet met prachtig bewerkte houten daklijst, glas-in-loodramen en Oudhollandse luiken. En met bijbehorende oprijlaan waarlangs binnen een dag volgroeide bomen staan. Echt waar, alles is mogelijk. Zulke bedrijven kunnen de algehele inrichting van tuinen en woningen verzorgen.

Een rustiek ingerichte serre in de voortuin, dat leek mij wel wat. Vandaag kwam het totaalconcept voorrijden. Kijk, zo is het geworden.