Drukwerk

Vrijdag viel het 3-jaarlijkse tijdschrift van de plaatselijke heemkundekring op de mat. Daar staat mijn artikel in over de geschiedenis van onze straat. Na de expositie vorig jaar, had een redactielid mij gevraagd of ik een artikel wilde schrijven voor hun blad.

Het is mijn eerste echte officiële publicatie in de vorm van drukwerk. Althans, gerekend buiten de zes onderzoeksverslagen over mijn familiegeschiedenis in eigen beheer. En gerekend buiten het tijdschrift dat ik met korte stukjes en artikelen vulde voor een ministerie. Dat laatste onderging echter een uitvoerige redactieronde. De eindversie was gevoelsmatig mijn tijdschrift niet meer.

Het is best apart, zo’n publicatie in een tijdschrift waarvan je zelf geen abonnee bent, over een straat waarvan je de geschiedenis pas relatief kort kent, in een dorp waar je import bent. Mijn naam staat onder het artikel, alleen weet bijna niemand wie ik ben. In de buurt weet men wel hoe ik er uit zie, maar de meeste mensen kennen mijn naam niet.

Eind augustus stond er een vooraankondiging over het artikel in onze straatnieuwsbrief. Ik vermoed dat meerdere buren belangstelling hebben. Toch is de aankondiging weer snel in vergetelheid geraakt; want nog niemand heeft erover gerept.

Nu ligt het tijdschrift met mijn artikel dus thuis, en bij allerlei onbekenden om mij heen in huis. Ik stel mij voor dat het tussen de kranten is beland, of rondslingert in een stapel papier op een bureau. Waarschijnlijk is het eveneens verkrijgbaar in de plaatselijke boekhandel. Ik heb geen idee wat men er van vindt. Van de redactie kreeg ik geen inhoudelijke vragen, opmerkingen of feedback. ‘Het zal dan wel goed zijn’, dacht ik.

Een artikel in een gedrukt tijdschrift publiceren, is een afstandelijk gebeuren. Als auteur mis ik nu de mogelijkheid voor lezers om te liken en te reageren.

Gatenkaas

Onlangs schreef mijn zus dat de loslopende kippen haar in de tuin op de voet volgen wanneer zij daar bezig is. Officieel zijn het wyandottes, maar ik noem ze winandotjes. Die kippen zijn natuurlijk niet gek. Zodra je in de grond gaat rommelen, komen er lekkere dikke wormen tevoorschijn. En wormen, daar zijn kippen verzot op. Ik wilde wat terugschrijven over haar … uh … groepje kippen. Roedel kippen? Vlucht kippen? Zwerm kippen? Volkje kippen? Kudde kippen? Ach kom, hoe noem je zo’n troepje pluimvee nu toch?

Het overkomt mij wel vaker dat een woord mij niet te binnen wil schieten. Vooral woorden die slechts af en toe de revue passeren. Deze keer wist ik het ineens weer: een toom kippen! Jawel. Gelukkig, ik ben nog niet aan het dementeren.

Bij bovenstaande foto probeer ik ook al een hele tijd een verhaal te verzinnen. Die druppelvormige rand … die doet mij denken aan iets wat ik ooit zag. Maar wat?

Pasgeleden had ik trouwens een vergelijkbaar probleem met een woord van vier lettergrepen. Vier lettergrepen, dat weet ik nog exact. Maar welk woord het was, dat ben ik vergeten.

De verlossende leugen

‘Olivier Locadia heeft onlangs de hulp van een diëtist ingeschakeld. Zijn ongezonde relatie met eten is terug te voeren op zijn jeugd. Hij werd door zijn verslaafde moeder soms dagen alleen thuisgelaten zonder eten. Nu hij zelf jonge kinderen heeft, merkt hij dat hij geen idee heeft hoe hij ze moet leren met eten om te gaan.’, schrijft Katja de Bruin in ‘Als de maat vol is’, in de VPRO Gids.

Ik citeer nog even verder, omdat het volgende zo waarachtig mooi is: ‘Ik wil niet eindeloos blijven zeggen: ik heb het als kind niet geleerd. Op een gegeven moment had ik het mezelf moeten leren en dat heb ik niet gedaan.’

Respect, man.

Vooruit, nog één stukje dan. ‘Ik zie ook wel dat het meer gevolgen voor me had dan ik dacht. […] Toen kwam ik erachter dat ik niet helemaal eerlijk was tegen mezelf. Niet dat ik echt aan het liegen was, maar ik bleef gewoon een beetje weg bij de waarheid.’

Ik lees het wanneer ik voor de derde maal met iemand heb geprobeerd om het gesprek aan te gaan. De laatste keer wat mij betreft. Omdat er wederom keihard tegen mij gelogen is. Aangezien die ander zelfs de eenvoudigste feiten niet onder ogen komen wil, of kan.

Dan ga je wild om je heen slaan. Dan ga je ontkennen. Dan ga je zeggen ‘dat je je er niet bewust van bent geweest.’ Terwijl het al zo vaak is voorgevallen, met negatieve reacties tot gevolg, dat dat echt godsonmogelijk is. Maar negatieve reacties zijn ook aandacht.

En uitgesproken vanaf een zekere leeftijd, in combinatie met de juiste blik en toon, kom je er vaak wel mee weg. Vooral bij degenen die vanwege hun professie of hun relatie met jou van goede wil zijn. Bovendien geloof je het zelf, wanneer je het vaak genoeg zegt.

Een nichtje vertelde onlangs hoe zij nog weleens kan terugverlangen naar haar onbevangenheid van toen ze twintig was. Dat je dan nog niet alles weet van wat er in de wereld speelt.

In een ander opzicht heb ik een vergelijkbare weg als Olivier afgelegd. Mijn pubertijd herinner ik mij als een grote waas. Als een periode waarin er nog zo veel onduidelijk en raadselachtig was. Sociale contacten, waarom mensen op bepaalde manieren reageerden, welke invloed ik daar zelf mogelijkerwijs op had.

Maar ik verlang echt niet terug naar die tijd. En die laatste leugen, die voor mij nu zo kristalhelder een onwaarheid was, die bevrijdde mij. Waarna de situatie niet beter werd, maar het wel direct lichter was in mijn hoofd.

De vuilnisman die bloemen rondstrooide

Vreemd genoeg heeft archiefonderzoek een stoffig en saai imago. Zodra ik vertel dat ik met ‘loopgraven’ bezig ben, krijgt menigeen een glazige blik in de ogen. Weinig mensen beseffen wat een rijkdom er schuilt in stapels papier en archiefmateriaal.

Maar eenieder die ooit serieus historisch onderzoek heeft verricht, weet wel beter. Tussen de voor mij relevante passages stuit ik op prachtige verhalen, komische anekdotes en doldwaze situaties. En dat terwijl het toch een dramatische oorlogsgeschiedenis betreft.

Want na geruchten over de geallieerde luchtlandingen, is dit hoe het verhaal over de Slag om Arnhem aldaar en in Oosterbeek begint:

Echt, in archieven wachten nog tientallen kant-en-klare filmscripts op ontdekking.

Het leven is maakbaar, toch?

Als je ergens een probleem mee hebt, dan moet je aan je eigen houding werken. We worden in onze maakbare samenleving voor ons gedrag verantwoordelijk gehouden.

Als je tegen je eigen grenzen aanloopt, en daar ondanks tal van gesprekken in coach-achtige settings niet voorbij komt, dan is dat je eigen schuld. Want als je slachtoffer bent van een misdrijf, bijvoorbeeld, dan moet je aan jezelf werken en met je gevoelens leren omgaan.

Als dat je niet lukt, dan is dat je eigen fout. Want het leven is maakbaar. Alles is oplosbaar, als je maar hard genoeg je best doet. En als je maar gemotiveerd genoeg bent.

Refrein. Want als je je moegestreden voelt, omdat er al jaren dingen spelen die ondanks alle pogingen niet veranderen, en je laat het kopje er bij hangen, dan heb je niet genoeg gedaan. Dan heb je het opgegeven. Dan had je maar meer moeten doen. Wanneer je je terugtrekt, als best leefbare optie uit freeze, fight or flight, en facing evenmin heeft gewerkt, dan wordt dat opgevat als vluchtgedrag.

Terwijl ik toch meende dat je de dingen moet accepteren die je niet kunt veranderen. Dat je dan op basis van zelfkennis mag proberen om met jezelf vrede te krijgen. Dat je daar zelfs mee moet leren leven. Juist wanneer je in tientallen jaren al talloze pogingen hebt gedaan tot verandering. En dat andere mensen jouw keuze dan hebben te respecteren.

Maar als zij dat niet doen, of daar niet mee kunnen leven, wat dan?

Dan ligt het aan jou. Want van de dader kan je niet verwachten dat die zal veranderen. Die is nu eenmaal zo, dus daar moet je maar mee leren leven.

Refrein. Als je je moegestreden voelt …

Overpeinzing in kasteel Slangenburg

Op het informatiebordje bij de brug over de slotgracht om kasteel Slangenburg wordt er met geen woord over gerept. Toch is hier in september 1944 een van de belangrijkste militaire beslissingen genomen zonder welke de koers van de Tweede Wereldoorlog heel anders had kunnen lopen. Als … dan …

Als kind dacht ik dat we in Nederland Duits zouden zijn geweest als de geallieerden ons niet zouden hebben bevrijd. Wat dat ‘Duits zijn’ dan zou inhouden, daar kon ik mij moeilijk een voorstelling van maken. Pas sinds kort weet ik dat die gedachte onjuist was. We zouden niet Duits zijn geweest; we zouden door de Russen onder de voet zijn gelopen.

Ik heb de tijd van het IJzeren Gordijn nog bewust meegemaakt en had niet graag aan de andere kant willen wonen. Toch zijn mijn gedachten allemaal gebaseerd op propaganda en suggestieve beeldvorming. Rusland staat al jaren op mijn verlanglijst als toekomstige reisbestemming.

De oudste broer van mijn moeder was in 1944 gedwongen werkzaam in Berlijn. Dat was in het kader van de Arbeitseinsatz. In die stad moet hij het nodige mee hebben gemaakt. Wat precies; daar heb ik nooit naar gevraagd. Hij overleed in 1996 en nu is het te laat.

Wat ik wel weet, is dit. Hij was verliefd op een Russin, die daar ook werkzaam was. Toen hij na de bevrijding in Nederland terugkwam, had hij nog steeds met haar contact. Mijn oma heeft altijd een foto van haar bewaard. Het was een mooie vrouw met donker haar.

Maar mijn oom moest het uitmaken van mijn opa, omdat zij niet katholiek was. In die tijd hadden vaders nog gezag. En in plaats van met een Russin, is mijn oom met een Italiaanse getrouwd.

Daarom vraag ik het mij nu nog weleens af: wat … als …