Inzichten uit het gewiste verleden van Raam Open (2)

Sterke wortels, stevige houvast.

Bij het opschonen van logjes op Raam Open kom ik ze weer tegen: rake observaties en citaten die het vermelden waard blijven. Als de rest van een tekst kan verdwijnen, bewaar ik de relevante delen. Meestal zijn dat inzichten en conclusies om even te laten bezinken. Hieronder staat een bescheiden bloemlezing uit overpeinzingen van filosofische aard.

Uit Gebruik van fietspaden en de stiltecoupé: ‘We schromen om iemand terecht te wijzen. Je krijgt al gauw een kwade reactie, in plaats van een welgemeend excuus. Bovendien voel je je ongemakkelijk wanneer je iets zegt van andermans gedrag. Dan lijkt het alsof je zelf degene bent die moeilijk doet. Terwijl de rest zich zwijgend verbijt, komen rauwdouwers al snel overal mee weg. Steeds wanneer zo iemand zijn zin krijgt, sterft er een stukje bindweefsel af.

Uit Een mooie spreuk uit de bijbel: ‘Antwoord een zot niet naar zijn dwaasheid.’ (Spreuken 26-4)

Uit Focus in, focus uit voor zingeving: ‘Verlangen naar veiligheid en gewild willen zijn, kan gekke dingen met ons doen. … We gaan heel ver voor onze wezenlijke en denkbeeldige behoeften. Daarbij verliezen we de zin van het leven uit het oog, wat dat ook moge zijn. Vriendschap misschien? Verbinding met alles om ons heen? Focus in, focus uit.’

Uit Onze behoefte aan houvast: ‘Houvast zit vooral in jezelf.’

Uit Relatiedeskundige: ‘La beauté commence au moment où vous décidez d’être vous-même.’ (Coco Chanel)

Dan de spreuk die een vaste plaats heeft in de rechterbalk van dit blog. Het is een in 2018 geciteerd citaat, dat oorspronkelijk stond in Op de barricade? (2015): ‘Welbehagen gaat ogenschijnlijk niet samen met anarchisme, maar is het resultaat daarvan.’

Uit Dromen van de Achterhoek: ‘Soms is de situatie er gewoon niet naar. Ach, wat geeft dat. Een droom is mijn beste vriend. Hij steunt mij altijd, biedt perspectief en zal mij nooit verlaten. Wat wil je nog meer?’

Uit Aanvaarding in Brabant: ‘Aanvaarding is het mooist wanneer je er helemaal zelf voor kiest. Dan is het een soort voorstadium van tevredenheid. En tevredenheid is één van de hoogst haalbare mentale staten die ik ken.’

Levenslessen: (4) Met kennis sta je sterk

De vierde les in mijn persoonlijke serie belangrijke levenslessen begint met een definitie. Want wat maakt een les eigenlijk tot levensles? Veel algemeen bekende levenslessen zijn gevat in oude spreekwoorden. Zoals: ‘kennis is macht’. Blijkbaar hebben die zichzelf bewezen. Daarbij gaat een levensles dieper dan iets wat je toevallig door ervaring hebt geleerd.

Volgens mij is de definitie van een levensles: een geïnternaliseerde wetenschap die tot overtuiging is getransformeerd. Zo. En een overtuiging vergeet je niet. Daar lééf je naar. Afijn, hier komt de volgende:

Levensles 4. Met kennis sta je sterk

Kennis is ook macht, natuurlijk. Maar dat spreekwoord associeer ik met de uitoefening van macht. Dit terwijl voor mij de nadruk ligt bij persoonlijke sterkte en kracht. Je staat sterk wanneer je ergens veel van af weet. Dankzij kennis kan je de wereld om je heen doorgronden en begrijpen. Hierdoor kan je met zelfvertrouwen (een mentale vorm van kracht) een degelijk onderbouwd verhaal vertellen.

Met de juiste kennis kan je eveneens een aantrekkelijke baan verwerven. Daarnaast zullen anderen jou moeilijk onzin kunnen verkopen, want jij kent de feiten. Feiten die je van alle kanten hebt onderzocht en bewezen. Daardoor sta je met kennis sterk. Bijvoorbeeld in een rechtszaak.

Niet dat je daarmee automatisch gelijk krijgt. Dat is weer een ander verhaal. Of eigenlijk: een volgende levensles. Er bestaat evengoed verschil tussen kennis en wijsheid. Bij wijsheid gaat het vooral om wat je doet met de opgedane kennis.

Dus: kennis is handig ter verdediging of bescherming. Kennis kan je ver brengen. En sowieso is kennis vergaren leuk.

Zo grillig als een vrouw in de overgang

Soms hoor je een woord waarvan je denkt: ‘Hé, dat ken ik nog niet.’ Zo stuitte ik gisteren op het Engelse coddiwomple. Dat betekent: ‘to travel in a purposeful manner towards a vague destination.’ Hoe was het mogelijk dat ik daar nooit van had gehoord, terwijl ik zo veel heb gereisd? Nou, gewoon, omdat het woord pas kort bestaat en door de huidige travellers scene via internet wordt verspreid. ‘Ik word echt oud.’, dacht ik daarbij.

Mijn gedachten zijn af en toe behoorlijk grillig. Misschien omdat ik nu doelbewust toewerk naar een uitkomst die volstrekt onzeker is. Ik weet heel goed wat ik wil bereiken. Maar de weg ernaartoe zit vol kronkels en ik kan niet in de toekomst kijken. Dit speelt in het groot en in het klein. De schors van een pseudoacacia past daar mooi bij. Die zit vol lijnen, groeven, splitsingen en uitbarstingen. En sommige lijnen komen weer bijeen.

‘Zo grillig als de schors van een Robina.’, dacht ik daarbij. Je zou dit zo als Nederlands spreekwoord kunnen invoeren. Maar een of andere voetbalcommentator is mij voor geweest met iets vergelijkbaars: ‘Zo grillig als een vrouw in de overgang.’ Tss, wat een orakel.

Lijstjes om niet te vergeten

Zodra de tv-gids binnenkomt, krabbelen veel lezers symbolen bij alles wat ze willen zien. Deze mensen houden van orde en overzicht, zegt men. En markeringen werken als geheugensteun. Needless to say dat ik dit herken. Want ik maak voortdurend lijstjes, overzichten en aantekeningen. Om niet te vergeten. Of eigenlijk, om grip te houden op mijn leven.

Bijvoorbeeld: lijsten van bezochte landen en van films die ik waardeer. Overzichten van concerten, favoriete songs en videoclips (nog in bewerking). Een inboedellijst (kan eens handig zijn voor de verzekering). Een boodschappenlijstje. Een to do list die altijd bovenop de stapel ligt. Plus een lijst met gepland onderhoud in en rond huis. (Die zit diep weggestopt. Daar wil ik niet steeds aan worden herinnerd.) Met al deze lijstjes probeer ik de steken op te vangen die mijn geheugen laat vallen.

Onze hersencapaciteit is te beperkt voor het huidige, dynamische leven. We zien en ervaren te veel in te korte tijd om alle indrukken goed te verwerken. Laat staan om ze te verinnerlijken. Een eeuw geleden arbeidden mensen vooral op het platteland of in een fabriek. Zes dagen per week verrichtten ze eentonig werk. En de zondag zat vol rituelen. Ons kende ons. Afgezien van bruiloften en begrafenissen gebeurde er weinig. Wellicht was het saai, maar het was ook wel zo ordelijk en overzichtelijk.

Overzicht – Deel van de route tijdens de grote reis

Tot mijn eerste grote reis onthield ik details en namen goed. Daarna werd het teveel. Want mijn hersenen kregen onderweg voortdurend nieuwe indrukken te verstouwen. Steeds leerde ik nieuwe mensen kennen en wilde ik vertrouwd raken met vreemde plaatsen. Terug in Nederland volgden diverse uitzendbaantjes kort na elkaar. Ik werd eens wakker met de vraag waar ik ook al weer werkte. Toen begonnen de flashbacks. Ze kwamen continu en op de raarste momenten. Maakte ik een factuur voor een uitgeverij, dacht ik ineens aan een Australisch benzinestation. Er zat totaal geen lijn in.

Die flashbacks hielden jarenlang aan, maar zijn nu helaas bijna verdwenen. Want het was prettig om op de gekste momenten aan details uit die reis te denken. Misschien was het een positieve vorm van PTSS. Want de culture shock na dat vrije reisleven was enorm. Die reis duurde achttien maanden en ik geloof dat iedere reismaand achteraf een jaar gewenning vergde. Nog altijd verzet ik me tegen het harnas van het ‘gewone’ bestaan. Het is niet aan de maatschappij om te bepalen hoe ik mijn leven moet inrichten.

Daarom lijken die lijstjes tegenstrijdig. Want een to do list perst ons in het gareel. Zodra we er een taak op zetten, moeten we er iets mee. Maar lijstjes helpen ons ook om overzicht te houden, om keuzes te maken en om prioriteiten te stellen. En heb je eenmaal een opsomming gemaakt, dan kan je daaruit informatie halen. Een opsomming helpt ons zaken te analyseren en patronen te interpreteren die anders onzichtbaar blijven.

Bovendien helpen lijsten ons vergeten ervaringen weer te herinneren. Wanneer je een groot deel van je leven met iemand deelt, bouw je veel gezamenlijke herinneringen op. Ga je samen op de ‘Weet je nog …’-toer, dan kan de ander jouw herinneringen aanvullen (of rechtzetten). Maar wanneer je veel dingen alleen meemaakt of met steeds wisselende mensen om je heen, dan ontbreekt dat gezamenlijke referentiekader.

Raam Open is soms net een dagboek. En hoe vergankelijk ook, de lijsten en dit blog zijn regelmatig mijn enige houvast.

Bijgeloof of intuïtie

We kunnen het leven nemen zoals het is, maar ik denk dat veel mensen dat saai vinden. Alles is dan zo gewoon. Er moet toch meer zijn dan dit bestaan. En we willen graag ergens over kunnen dromen. Speel je mee in de loterij, dan koop je een beetje hoop. Zit het tegen, dan is er vast een reden waarom het zo loopt. Natuurlijk, we zoeken houvast en zekerheid. Evenals een spannende ontsnapping aan het gewone.

Ik ben rationeel, maar betrap mezelf soms op een kinderlijk bijgeloof. Als ik achter mij een naderende auto hoor, dan kijk ik naar een specifieke tegel verderop in de stoep. ‘Als ik op die tegel sta voordat de auto passeert, dan zal het goed met mij blijven gaan.’ Het lukt altijd om zo’n tegel tijdig te bereiken. Soms moet ik doorlopen. Maar rennen of springen is nooit nodig. Kennelijk schatten mijn hersenen bij het geluid van een naderende auto afstand en snelheid perfect in. Toch ben ik steeds weer opgelucht als het is gelukt.

Ik ben zeer gevoelig voor ‘tekens’ als ik aan iets belangrijks begin. Zoals aan een nieuw jaar. Gisteren, op nieuwjaarsdag, stond ik om 10:20 uur bij een bushalte in een stille, mistige straat. Niemand te zien. Behalve een zwerverstype met twee grote supermarkt-tassen. Hij kwam rochelend naar de bushalte, zette zijn tassen neer en zocht heel nadrukkelijk contact. Uiterst opgewekt en vriendelijk. Zoals mensen zonder prangende verantwoordelijkheden dat kunnen doen. Maar hoogst irritant.

Kijk, op zo’n moment ontstaat er voor mij een bloedlinke situatie. Want ik zou er zomaar waarde aan kunnen gaan hechten. Dat nu juist hieruit mijn eerste ontmoeting in 2016 bestaat. Gelukkig vergeet ik zulke incidenten vaak snel. En het jaar gaat gewoon zijn gang, zoals het verder zijn gang zal gaan.

Bijgeloof is iets anders dan intuïtie. Intuïtie is echt; daar geloof ik heilig in.

De toekomst tegemoet

Op mijn werkt hangt een scheurkalender met tegeltjeswijsheden. Deze is nu zeer actueel:

 ‘De beste manier om
de toekomst te voorspellen
is haar zelf te creëren.’

De toekomst hangt altijd samen met onzekerheid. Je kan vermoeden hoe iets zal lopen, maar uiteindelijk zal het anders gaan.

Om iets te bereiken, kan je wikkend en wegend een kronkelpad inslaan. Je kan ook een aanloop nemen en gelijk recht door zee gaan.

Ierland meander

Je kan jarenlang ergens naartoe werken. Al je capaciteiten, kennis en vaardigheden inzetten. Je niet laten afleiden. Of liever afwachten, tot die ene kans zich voordoet.

Je kan je laten sturen door spiritualiteit of signalen. Als het goed voelt en uitkomt, is het alsof het zo moet zijn.

Misschien valt deze week alles samen. Want mijn voormalige coach Bob zei het al: the universe is friendly. En op zeldzame momenten is dat echt tastbaar.

De essentie van vrijheid

De recente gebeurtenissen in Frankrijk vragen om een zoektocht naar de essentie van vrijheid. Naar mijn idee vormen vrijheid, verbondenheid, tevredenheid en gezondheid het hoogst haalbare. Samen leiden ze tot momenten van geluk. Maar wat is vrijheid nu precies? Wanneer ben je werkelijk vrij?

Mijn gedachten meanderen via een oorlog, definities van vrijheid en onze behoefte aan regels naar een conclusie.

Oorlog
Bij mijn geboorte kreeg ik de naam Karin. Mijn moeder dacht dat dat ‘vrije vrouw’ betekende. Onafhankelijk. Vrij in haar denken, doen en laten. Het is wel logisch dat mijn moeder vrij zijn belangrijk vond.

Zelf bracht zij vier jaar van haar jeugd in een oorlogssituatie door. Haar oudste broer werd opgepakt en gedwongen tewerkgesteld door de Duitsers. Haar tweede broer moest zich bij elke huiszoeking verstoppen, anders zou ook hij worden weggevoerd. Er liepen soldaten van een bezetter op straat. Nederlanders moesten zich in hun eigen land gedeisd houden. De dreiging en belemmeringen waren tastbaar.

Vaak nemen we vrijheid voor lief. Alsof het iets vanzelfsprekends is.

Vrijheidslievend
Ik ben ervan overtuigd dat mijn denken en doen mede is beïnvloed door de karakters en keuzes van mijn voorouders. En dan in het bijzonder de Hugenoten en de ondernemers in dat gezelschap. Vrijheidslievende mensen die trouw bleven aan hun overtuiging en waarde hechtten aan onafhankelijkheid. Althans, zo stel ik mij hen voor.

Betekenis volgens Van Dale
Van Dale geeft meerdere definities van vrijheid. Zoals: kunnen gaan en staan waar je wil, onbelemmerd, vrijheid van beweging, ongehinderd door anderen, niet onderworpen, geen dwang, maatschappelijke onafhankelijkheid, zelf mogen kiezen, kunnen zeggen wat je wil, omgaan met wie je wil, niet hoeven werken. Ik ga brainstormen over wat dit betekent.

Kunnen gaan en staan waar je wil
Er zijn geen grenzen en geen obstakels. Overal ben je welkom, ongeacht je afkomst, religie of aard. Laat je paspoort maar thuis. Je hebt de middelen en lichamelijke gesteldheid om op elke plek te komen. Alle deuren gaan voor jou open. Als ik dit letterlijk neem, mag ik bij iedereen ongevraagd thuis binnen komen wandelen en anderen bij mij.

Wij zijn relatief rijk en ons land heeft verdragen met de meeste andere naties. Daarom kunnen wij vrijwel overal naartoe reizen. Er zijn echter grenzen, want voor een permanent verblijf gelden regels. Daar ben ik keihard mee geconfronteerd.

Onbelemmerd, vrijheid van beweging
Wanneer ben je geheel vrij in je bewegingen? Volgens mij wanneer je in het luchtledige zweeft of vliegt. Als je vrij staat, kan je naar elke windrichting bewegen en een sprongetje omhoog maken. Maar door de grond zakken of de diepte in springen is moeilijk. Dan is er een barrière, mentaal en fysiek.

Loskomen en loslaten zijn we niet gewend. Dat lukt pas wanneer je een stadium van mentale vrijheid bereikt.

Ongehinderd door anderen
Je deelt een ruimte met mensen die jouw comfort zone respecteren. Andere weggebruikers houden voldoende afstand. Je kan vrijelijk het huis van de buren passeren. Eerlijk gezegd voel ik mij hier wel regelmatig gehinderd door anderen. Stap maar in een trein tijdens de spits.

Niet onderworpen, geen dwang
Zoals wanneer niemand anders gezag of beschikkingsrecht over je heeft. Je zit niet in de gevangenis en woont niet in Noord-Korea. Je bepaalt zelf wat je doet met je leven, je lichaam en je dood. Je staat niet onder het gezag van je man. Je woont in een democratisch land. Geestelijken laten je vrij in je godsdienstbeleving. Vaak is er hevig gevochten voor deze verworvenheden.

Maatschappelijke onafhankelijkheid, zelf mogen kiezen
Hierbij denk ik aan inspraak als burger bij gemeentebeleid. Je wordt in staat gesteld om zelfredzaam te zijn. Je hoeft geen ambtenaar om te kopen voordat hij je paspoort afgeeft. Je hebt vrij toegang tot internet. Je mag zelf een beroep, een woonplaats en een partner kiezen. Ook als je een vrouw bent.

Kunnen zeggen wat je wil
Je voelt je vrij om je mening te geven en wordt niet bedreigt als je die in het bijzijn van andersdenkenden uit.

Dit is de eerste in het rijtje waarbij ik serieus ongemak ervaar. Vergeleken bij inwoners van andere landen hebben wij uitzonderlijk veel ruimte om te zeggen wat we denken. Ik ben in gebieden geweest waar tal van onderwerpen absoluut taboe zijn. Toch doen zelfs wij hier aan zelfcensuur. Soms is het onschuldig, zoals een leugentje om bestwil wanneer je iemand wil ontzien. Maar op internet ben je echt niet vrij. Over bepaalde onderwerpen kan je beter zwijgen of anoniem schrijven.

Omgaan met wie je wil
Je mag je eigen vrienden, sportmaatjes, collega’s en partner kiezen. Wie of wat ze ook zijn. Je mag met hen een groep vormen, zo groot of klein als je maar wenst.

Niet hoeven werken
Wanneer je alle andere vormen van vrijheid al hebt, blijft er vaak één over die ontbreekt. Volledige financiële onafhankelijkheid. Een enkeling lukt het om zich te bevrijden van de behoefte aan aardse goederen. Die bereikt een staat van mentale vrijheid.

Persoonlijk zou ik het als een absolute verlossing beschouwen als ik niet meer voor het geld hoefde te werken. Als werknemer en zelfs als zzp’er ben je nooit echt vrij. Toch zou ik wel bezigheden en ontplooiing blijven zoeken. Een leven zonder zingeving is een leeg bestaan.

Wat is dan vrijheid?
Je zou denken dat vrijheid een samenvatting is van al het bovenstaande. Onze individuele vrijheid is echter soms zo ver doorgeschoten dat het de bewegingsruimte van anderen beperkt. Daarom kom ik uit bij: vrij zijn in je denken, doen en laten, met respect voor de vrijheid van anderen.

Kennelijk zijn regels nuttig, ook al lijken ze vrijheid te beperken. We verlangen een kader, waarbinnen we voldoende speelruimte hebben. Bovendien zoeken veel mensen naar houvast en zingeving buiten zichzelf. We zijn bang voor verlies en gebrek (loslaten). We kunnen pas zonder kader leven als onze angsten verdwijnen en we mentale vrijheid bereiken.