Watermanagement in Nederland

Het water in de Rijn staat nu zo laag, dat oude rietmatten tevoorschijn komen. Deze matten werden vroeger gebruikt ter versteviging van kribben en bescherming van oevers. Ik zag ze afgelopen zaterdag liggen. Ze vormen een stukje geschiedenis van watermanagement dat bij een normale waterstand verborgen blijft.

Over watermanagement gesproken. In Rotterdam, Den Haag en Amsterdam staan zeer hoge woon- en bedrijfstorens gepland. Welke invloed hebben die straks op de landelijke verdeling van neerslag? Bij een zuidwestenwind zullen wolken in deze steden op een muur van beton botsen. Wordt dat ook de plek waar ze voortaan hun water droppen? Want nu al valt er in het oosten minder regen dan in het westen van het land.

Het weer als terminator

Was het in deel 1 van The Terminator? Die filmscène, waarin Linda Hamilton als Sarah Connor en moeder het rasterhek van de speeltuin vast klauwt. Ze staat erbuiten en roept wanhopig waarschuwingen naar de nietsvermoedend doorspelende kinderen. Niemand lijkt haar te horen. Terwijl op de achtergrond het licht geel verkleurt en de lucht in een alles verzengende vuurbal verandert. Ook later in de filmserie gelooft niemand haar. Ik heb het gevoel dat we in het moment verkeren waarop de mensen in de speeltuin verrast opkijken wanneer het onheil al te dicht is genaderd.

Tja, sorry. Ik zag met eigen ogen de eerste sporen al in 1988, tijdens mijn motorreis door Australië. Dat land had voor de komst van de Engelsen in 1788 ook grote droge gebieden. Maar de verwoestijning was toen beslist veel minder dramatisch dan nu. Het was evenmin de eerste keer dat hele wouden op desastreuze schaal werden gerooid. Binnen de Romeinse invloedssfeer ging tot in het Nabije Oosten al een flink areaal tegen de grond. Om niet meer terug te groeien, want daarvoor wordt de regio te intensief bewoond. Op latere reizen volgden andere landen, waar de destructie dag en nacht doorgaat. Ethiopië bijvoorbeeld. En Madagaskar in 2003. Als het ergens 5 voor 12 is, dan daar wel.

Ik heb er moeite mee om ook hier de sporen te zien. Dat is het vervelende als je van mondiale ontwikkelingen op de hoogte bent. Niet dat alle hoop meteen verloren is. We kunnen de gevolgen voor een paar komende generaties uitstellen. Verder vooruit kijk ik liever niet.

Op de grens van hoog en laag

Nederland zal alles doen om droge voeten te houden, verwacht ik. Alleen al vanwege de enorme belangen verhoogt men de dijken voortdurend. Want de zeewaterspiegel stijgt en door meer hoosbuien elders stroomt het rivierwater sneller ons land binnen. Ook hier zal het steeds harder plenzen, zo wordt voorspeld. Op de hoogtekaart van Nederland kan je exact zien op welk niveau je woont. Dankzij een verhuizing ben ik van 0.50 meter tot liefst 58 meter boven zeeniveau opgeklommen.

Heerlijk hoor, zo kun je jezelf genoeglijk in slaap sussen. Maar mijn familie woont op -2 meter in de badkuip, evenals veel medelanders. Sowieso woont een flink deel van de wereldbevolking in laaggelegen kuststeden, ook dankzij het koloniale verleden.

Hieraan denk ik tijdens een zondagmiddag wandelingetje langs de Nederrijn. Het stuk tussen de sluizen en de aanlegsteiger voor het pontje naar Driel. Dat heb ik tot dusver alleen van bovenaf op de stuwwal gezien. Nu wil ik het van onderaf bekijken. Bij de aanlegsteiger staat de koffie klaar. Overal zijn dagjesmensen: fietsers, wandelaars, vissers en iemand met een hondje. Geen drukte, de sfeer is ontspannen. Mogelijk in het moment van de stilte voor de storm. Halverwege ligt Heveadorp. Zo’n onverwacht pittoresk pareltje, waar huizen in Engelse cottagestijl staan, compleet met rieten daken.

De foto’s tonen precies wat beeldselectie bij het nieuws doet. Kijk je in de richting van de aanlegsteiger, dan zie je een Hollands laagland tafereel. Niets doet vermoeden dat direct achter mij een massieve stuwwal 52 meter omhoog torent. En zonder detailfoto mis je het minuscule leven in een ven nabij de Nederrijn. Deze zijtak van de rivier vloeit door een momenteel te droog landschap. Keurig tussen de lijntjes, waar in januari nog alle omliggende grond werd overspoeld.

(Klik desgewenst op een foto voor een vergroting.)

 

Tip – Zondagsuitstapje naar de rivier

Een vroeg berichtje deze zondag. Denk je: ‘Wat zullen we eens doen vandaag?’ Kom dan naar de rivier. In de Waal, de IJssel en de Rijn staat het water hoog. Ze dijen flink uit door een machtige stroom uit Duitsland.

De uiterwaarden staan weer blank. Maandag verwacht Rijkswaterstaat een hoogtepiek in de waterstand. Dat is een spectaculair gezicht. Twee weken geleden kwam menige natuurfotograaf er op af. Deze wilgen zag ik toen bij de Nederrijn. Nu zijn ze opnieuw aan het pootje baden.

Hoogwater Rijn bij Oosterbeek

Het kon niet bij één logje blijven na die fotosafari van gisteren. Er is gewoon te veel mooi materiaal. Ik zal me beperken tot drie foto’s van de Rosandepolder en het oude kerkje in Oosterbeek. (Klik er eventueel op voor een vergroting.)

Op de eerste foto staat het oude kerkje. Deze is genomen in de richting van Driel. Bij normaal waterpeil is de weide op de voorgrond het domein van een kudde schapen en een geitje.

Op bovenstaande foto staat het dobberende bootje van gisteren. Misschien is die wel van de campingeigenaar. Deze foto is nabij de Benedendorpsweg genomen. Oosterbeek zelf ligt hoog en droog op een stuwwal. In het dorp zie je driehoekige verkeersborden bij hellingen van 10%. Het is er soms net alsof je in Frankrijk bent. Zo dicht bij de bossen van de Veluwe verwacht je niet direct een oer Hollands poldergebied. Maar deze Oosterbeekse uiterwaard heeft het wel.

In de verte zie je de spoorbrug bij Arnhem richting het zuiden. Links van het fietspad ligt een weiland waar gewoonlijk dikbilkoeien grazen. Alleen nu even niet. Iets verderop is een akker waar mais groeit. Het fietspad loopt met een bocht naar links langs de kale knotwilgen. Daarnaast ligt een strook gras voor jongvee. En rechts ernaast een slootje met een oud gemaal op het groene dijkje. Achter dat dijkje ligt weer een sloot met knotwilgen ernaast. En daarachter ligt de ondergelopen weg naar de camping en de jachthaven. Die weg was pas opgeknapt. Rechts daarvan is een grote weide voor paarden (en honderden ganzen), en iets verderop liggen akkers. Uiterst rechts in de verte zie je een zilveren streepje tussen bomen. Dat is de rivier.

Weg naar camping Oosterbeeks Rijnoever en jachthaven.

Ik kom graag in de Rosandepolder. Die doet sterk denken aan de weilanden rond Zoeterwoude, waar ik ben opgegroeid. De geur van koeienpoep, het kalme geluid van hun gegraas en gesnuif. Soms een riedeltje van een vogel en het blazen van de wind. Het fietspad verkeert in zeer slechte staat en is erg hobbelig. Overal zitten grote gaten die bij de minste regenval over de hele breedte vollopen. Dan glibber je voorzichtig via de graswalletjes vlak langs het prikkeldraad. Juist omdat het er zo rommelig is, vind ik die route prachtig.

Fotosafari in de uiterwaard

Nu het water zo hoog staat, móet ik naar de rivier toe. En met mij vele anderen. Vandaag was het een komen en gaan van mensen met statieven en camera’s op paden waar ik doorgaans de enige ben. Je komt er normaal gesproken hooguit een dorpeling met hondje tegen. Bij toeval zag ik een bekende die speciaal voor het schouwspel uit Utrecht was gekomen. Ook stond er een man met zeer professionele apparatuur. Hij vertelde aan een andere fotograaf dat hij aan een documentaire had gewerkt. De nieuwe wildernis, of zoiets. Ik liep er heel serieus met mij mobieltje tussen, aangezien die toevallig wel van een prima camera is voorzien.

Dit wandeltochtje langs de Nederrijn begon bij de aanlegsteiger voor het veerpontje naar Driel, recht tegenover de Westerbouwing. Daarna liep ik via het paadje tussen de bebouwing en de uiterwaard naar het oude kerkje van Oosterbeek. Iets verderop was het fietspad richting de Rosandepolder verdwenen. Er dobberde een bootje boven het asfalt. En het weggetje naar camping Oosterbeeks Rijnoever stond eveneens blank. Hopelijk houden de beheerders het droog.

Eenmaal thuis omvatte de buit honderd foto’s. Met moeite heb ik de helft weggegooid. Want wil je je eigen werk serieus nemen, dan moet je rigoureus selecteren. De rest heb ik een beetje bijgesneden of zo gelaten. Afijn, veel beter dan dit wordt het niet. (Klik eventueel op de foto’s voor een vergroting.)

. Het dunne streepje tussen de bomen is de rivier.

Natte boel in Meinerswijk

Waterbeheer is een vak bij uitstek waar we als klein landje groot in zijn. Dat blijkt nu maar weer. Bij Lobith staat het waterpeil van de Rijn 14 meter boven NAP. In Duitsland klotst het momenteel tegen de voordeuren, terwijl al dat vocht bij ons zonder problemen doorstroomt. Met dank aan het landschapsproject ‘Ruimte voor de rivier’. Dus geniet gerust van alle spectaculaire beelden. In Arnhem bijvoorbeeld, ligt Meinerswijk grotendeels onder water. Hoog op de Utrechtseweg nabij Museum Arnhem is het een schitterend vergezicht.

De Nederrijn stroomt gewoonlijk niet verder dan het eerste dijkje op de voorgrond. Klik eventueel op de foto voor een vergroting.