Voordelen van de zeven hoofdzonden – 7 Wellust

De laatste in de serie van zeven hoofdzonden is wellust (Luxuria). Na alle voorgaande zonden is nu wel duidelijk waar het probleem zit. Steeds gaat het om een teveel van iets. Wordt je leven beheerst door luiheid, hebzucht, jaloezie of woede, dan gaat het mis. Zo kan wellust ook ontwrichtend werken. Beschouw het als een verslaving. Stel dat je de hele dag door seks najaagt, of ander zinnelijk genot. Dan kom je gewoon niet meer aan werken toe. Of je relatie gaat door overspel kapot.

Wat is dan het voordeel van deze hoofdzonde? Nou, gezien de recente trend kan wellust ooit onze redding worden. Want wereldwijd krijgen vruchtbare vrouwen steeds minder kinderen. Niet alleen door bewuste geboortebeperking. Maar ook door de huidige hectische leefstijl. Seks moet zo ongeveer worden gepland, of we zijn er te moe voor. Japan heeft al een probleem. Dat land verandert binnenkort in een bejaardenoord.

In Europa slaat de vergrijzing eveneens toe. Want we willen eerst studeren en reizen en ook carrière maken. Tegelijkertijd duren dienstverbanden en relaties steeds korter. En dan die gekte op de woningmarkt. Zonder stabiele basis of een passend huis beginnen jonge stellen later aan kinderen. Soms is het dan te laat of krijgen ze er minder dan gewenst. Ik bedoel maar: aanstonds komt ons voortbestaan nog op wellust aan.

Voordelen van de zeven hoofdzonden – 6 Gulzigheid

Met de volgende hoofdzonde in de serie belanden we bij gulzigheid (Gula). Ook wel vraatzucht of onmatigheid genoemd. Ik vraag me af of dit zo’n grote zonde is, zeker als het om eten gaat. Wellicht zegt de keuze voor deze hoofdzonde meer over het instituut dat ze heeft opgesomd: de katholieke kerk. Eeuwenlang moesten we hard werken voor voedsel en andere levensbehoeften. Nu is er een enorme overvloed. Voor iedereen is er genoeg. Alleen is de verdeling ongelijk en draaien veel productiemethoden op roofbouw.

Toch, zeg je vraatzucht, dan denk ik direct terug aan een Brabantse reisgenoot. Ik ontmoette hem tijdens een groepsreis in Indonesië. Hij was minstens een kop groter dan ik en tonnetje rond. Doorgaans was hij de gemoedelijkheid zelve. Tenzij er wat te halen viel.

Eten, vooral. Maar ook de voorste plek in de bus en de prominentste plaats bij elk uitkijkpunt. Dan zag de rest weinig meer vanachter zijn grote lijf. Op het vliegveld moest hij persé als eerste door de slurf. Zelfs als er werd omgeroepen dat gezinnen met kleine kinderen voor mochten. Wat, opzij gaan? No way. Hij bleef dringen bij de gate en blokkeerde met al zijn vet de volle breedte van de doorgang.

We gingen op Bali ‘s avonds naar een show met muziek en elegante danseressen. Vooraf kregen we een diner met overheerlijk eten, in de vorm van een buffet. Kortom, daar viel wat te halen. Nou, vermenigvuldig de porties die Russen in all inclusive resorts bijeen graaien gerust met een factor drie. Dan heb je een idee van de hoeveelheid die hij verstouwde. Hij versloeg zelfs mij.

Een kleine Indonesiër stond bij het buffet saté-stokjes klaar te maken. De eerste keer dan onze Brabander die avond saté ging halen, bracht hij een bord met twaalf stokjes mee. Ik dacht nog even dat hij die voor onze hele groep had meegenomen. Maar nee. En we waren niet de enige groep daar. Voor die arme saté-maker was het gewoon niet bij te benen.

Al met al zie ik weinig nadelen in gulzigheid. Zolang onmatigheid niet ten koste gaat van iets of iemand anders. Vooralsnog verspillen we enorme hoeveelheden voedsel en grondstoffen. Door gebrekkige opslag- en transportmethoden gaat in Afrikaanse landen tot wel 40% van de oogsten verloren. Tot dat verbetert, kunnen de mensen daar zich wellicht beter volvreten (en het voedsel met hun buren delen), dan dat de ratten het doen.

Voordelen van de zeven hoofdzonden – 5 Hoogmoed

Men zegt dat hoogmoed of ijdelheid (Superbia) de ergste is van alle hoofdzonden. Ben je hoogmoedig, dan vind je jezelf belangrijker en beter dan de rest. Narcisten hebben hier flink last van; die zijn verliefd op zichzelf. En narcisten zijn hele nare mensen. Ik heb ooit voor zo iemand gewerkt. Wat kan dan een voordeel zijn van deze hoofdzonde? Want daar zoek ik naar in deze serie.

Vermoedelijk krijgen hoogmoedige mensen te weinig tegenslag. Alles gaat goed. Ze komen uit een welvarende familie of ze zien er aantrekkelijk uit (vinden ze zelf). Ze kunnen makkelijk studeren en zijn nooit erg ziek. Verder zijn ze gewend om te winnen. Wellicht werken ze hard om te slagen, maar dat lukt hen ook altijd. En zo niet, dan ligt dat aan een ander. Want zij begaan nooit een fout.

Hoogmoedige mensen kunnen zich niet voorstellen hoe het is om te leven met vette pech. Bijvoorbeeld omdat je echt niet kan leren. Of omdat je voortdurend last hebt van een slechte gezondheid. Volgens hoogmoedige mensen doe je dan niet genoeg je best. En verder zal je je wel aanstellen.

Soms gaan hoogmoedige mensen pas op de knieën wanneer ze zelf worden geconfronteerd met pech. Krijgen zij een handicap, dan leren ze eindelijk hoe belemmerend dat is. Met wat geluk krijgen ze dan meer begrip voor ‘zwakkeren’. Ik heb herhaaldelijk zulke mensen ontmoet nadat ze hun baan hadden verloren, en als 50-plusser ontdekten dat geen hond hen nog nodig had.

Volgens onderzoek heeft hoogmoed trouwens een vergelijkbaar effect als de fake it till you make it-aanpak. ‘Door onszelf te overbluffen, bluffen we anderen af.’, staat in het artikel ‘Hou jezelf voor de gek’ in de Groene Amsterdammer. Zo kan hoogmoed dus leiden tot succes. Maar of dat nu werkelijk zo’n voordeel is?

Voordelen van de zeven hoofdzonden – 4 Woede

Van alle hoofdzonden ken ik Ira (woede) het best. Woede, toorn en wraakzucht pakken doorgaans destructief uit. Zowel voor degene waarop de woede is gericht, als voor de woedende persoon zelf. Logisch dat woede bij de zeven hoofdzonden hoort. Maar het geeft ook een enorme kracht die constructief kan werken. Wat je hiervoor moet doen, is woede kanaliseren.

De oorzaken voor woede zijn legio. Gepasseerd of genegeerd worden. Respectloos worden behandeld. Bestolen of bedrogen worden. Minder krijgen dan je rechtmatig toekomt. Verliezen. In gevaar worden gebracht door andermans rijstijl. Enzovoort. Zit je slecht in je vel, dan drijft een haperende printer je al tot razernij. Mij tenminste wel. Want je eigen gemoedstoestand heeft invloed op de mate waarin je kwaad wordt.

Sociale intelligentie, normen en waarden bepalen vervolgens hoe je met woede omgaat. De een is assertief opgevoed en kan altijd ad-rem reageren. De ander weet slechts zijn vuisten te gebruiken en ramt erop los uit machteloze frustratie. Bij bepaalde mensen lijkt het wel alsof ze leven op woede. Ook zijn er de binnenvetters en de vertwijfelden. Vaak leer je pas na veel vallen en opstaan hoe je woede goed en effectief kan aanwenden.

In Amerikaanse gevechtsfilms wordt woede verheerlijkt. De verongelukte held neemt het dan in zijn eentje op tegen de rest. Maar in het gewone leven kunnen anderen woede meestal niet waarderen. Dit maakt het extra frustrerend. Want ben je eens ontzettend kwaad, dan moet je je emoties verbergen. Omdat uiting van woede een zwaktebod zou zijn. Daar geloof ik niet in.
De emotie mag worden gezien; die is er omdat je je bedreigd voelt. Ik schaam mij niet voor woede. Wel wil ik bij een confrontatie uitspraken vermijden waar ik later spijt van krijg. De ander in zijn waarde laten terwijl je zelf kwaad bent, vergt al genoeg zelfbeheersing.

Gevoelens van onmacht zorgen voor venijn en agressie. Maar laat je bij woede niet meesleuren door irreële en negatieve gedachten. Focus op de feiten. Bij woede komt adrenaline vrij. Die energie kan je gebruiken om scherp en creatief te denken. Zodat je gericht vervolgstappen kan zetten. Dankzij woede bereik je soms meer dan normaal. Dus zelfs deze hoofdzonde heeft een voordeel.

Hoe ga jij met woede om?

Voordelen van de zeven hoofdzonden – 3 Jaloezie

Afgelopen nacht lag ik een tijdje wakker door jaloezie. Want Invidia (afgunst) is de volgende hoofdzonde in deze serie. Ik wil die zonden positiever belichten, maar bij afgunst valt dat niet mee. Ben je jaloers, dan benijd je een ander om wat hij heeft. Denk aan materiële zaken, zoals een mooiere auto, een groter huis, een lievere vrouw. Of immateriële zaken, zoals intelligentie en gevatheid. En misschien wel de belangrijkste: dat een ander meer oprechte aandacht en erkenning krijgt dan jij. Uit afgunst kunnen we elkaars leven flink verzieken, plus dat van onszelf.

Vreemd genoeg kan ik mij amper situaties herinneren waarin ik jaloers was, terwijl die er zeker moeten zijn geweest. Vermoedelijk komt dat door mijn opvoeding. Als jongste van twee kreeg ik altijd evenveel toebedeeld als mijn zus. Dat vonden mijn ouders belangrijk. Misschien voel ik daarom sneller verontwaardiging dan jaloezie. Ik bekijk zaken namelijk op basis van rechtvaardigheid. Mijn verontwaardiging richt ik op de persoon die oneerlijk handelt; niet op de persoon die meer krijgt. Tenzij die er ook de hand in heeft, natuurlijk. Sommige dingen liggen gewoon echt buiten mijn vermogen. Dan voel ik wel spijt.

Want jaloezie heeft een groot voordeel: het je kan aanzetten tot daadkracht. Jaloezie beweegt je ertoe dat je over je verlegenheid heen stapt en eens iets waagt. Zonder afgunst en een doel blijf je makkelijk binnen je comfort zone hangen. En wil je aandacht of erkenning, dan ga je vanzelf beter je best doen. Ook als sporter, leerling of werknemer kom je verder wanneer je een sterke drijfveer hebt. Dankzij jaloezie stel je jezelf een doel en werk je daar vervolgens naartoe. Jaloezie is dus toch wel ergens goed voor.

Jaloezie is een behoorlijk felle emotie, maar met reden. Want je wil beschermen wat je dierbaar is. Je wil krijgen of behouden wat je nodig hebt. Je wil vooruitkomen. Pas wanneer je hierin doorslaat ontstaan problemen.

Voordelen van de zeven hoofdzonden – 2 Hebzucht

Gisteren dacht ik nog: ‘Zou je dat wel doen, een positieve wending geven aan die zeven hoofdzonden?’ Want luiheid is eenvoudig, maar dan de rest. De volgende hoofdzonde Avaritia (hebzucht) is bepaald een taaie. ‘Greed … is good’, zegt Michael Douglas als Gordon Gekko in de film Wall Street (1987). Je zou denken dat daar juist alle ellende mee begon. Dus valt er ook iets aardigs te ontdekken aan hebzucht?

Jawel hoor. Musea wereldwijd zijn maar wat blij met de hebzucht van rijke mensen. Want menige vermogende kunstverzamelaar wil uiteindelijk naam maken, imponeren en voor eeuwig iets tastbaars achterlaten. Zijn volledige kunstcollectie, bijvoorbeeld, met schilderijen van Rembrandt en Vermeer. Als zijn naam maar op het bordje naast het kunstwerk prijkt. Zo delen rijken hun kunstwerken publiekelijk met iedereen. Meestal zijn dat voorwerpen die voorheen eeuwenlang slechts in privékring waren te zien.

Geld is macht. Alleen moet je die macht wel uitoefenen. Bijvoorbeeld door stimulering of beïnvloeding van specifieke ontwikkelingen. Dus hebben de rijken zo hun particuliere projecten. Met hun kennis, contacten en vermogen kunnen ze problemen aanpakken die anderen laten liggen. Ik zie nog weinig in de plannen van Elon Musk. Maar Bill en Melinda Gates hebben met hun stichting nobeler doelstellingen. Waaronder een cruciale: vrije keuze voor geboortebeperking.

Naast geld en bezit omvat hebzucht een onstilbare honger naar aanzien, liefde, geluk en wijsheid. Materiële hebzucht komt naar mijn idee voort uit geestelijke armoede. Hoe rijk iemand ook wordt, geld en bezittingen zullen die leegte nooit vullen. Ze kunnen hooguit het leven veraangenamen. En je bent verblind als je denkt dat je met geld liefde of geluk kan kopen. Sommigen moeten eerst veel bezit vergaren om daar achter te komen.

Kijk je naar wijsheid, dan is hebzucht een goede zaak. Het is toch mooi als je een leven lang blijft leren en je mentaal blijft ontwikkelen. Evenals bij de hoofdzonde luiheid, wordt honger naar wijsheid pas een probleem als anderen daar onder lijden. Maar vaker lijden mensen onder het gebrek aan wijsheid bij de ander.

Voordelen van de zeven hoofdzonden – 1 Luiheid

Acedia (luiheid), Avaritia (hebzucht), Invidia (afgunst), Ira (woede), Superbia (hoogmoed), Gula (gulzigheid) en Luxuria (wellust). Met name katholieken geloven dat Jezus stierf om de mensheid van deze zeven hoofdzonden te verlossen. Volg je het nieuws en onze geschiedenis, dan lijkt zijn daad vergeefs. Maar ik zie wel vooruitgang. De zeven hoofdzonden zijn minder kwaadaardig dan men vroeger dacht. Ik wil ze daarom in een ander licht plaatsen. Vandaag te beginnen bij acedia, ofwel luiheid.

Feestaardvarken met mutsVan nature proberen mensen hun energie te sparen. Dat is een overlevingstechniek en daar is weinig mee mis. Het wordt pas problematisch als een ander hierdoor onevenredig veel moet doen. Bijvoorbeeld om aan eten te komen. Zoals alle hoofdzonden, heeft luiheid direct invloed op de sociale verbanden waarbinnen we leven. Bij luiheid denken we meestal aan te weinig daadkracht. Maar luiheid omvat ook gemakzucht en onverschilligheid.

Sinds de Bijbelse tijd hebben we energiebesparing extreem ver doorgevoerd via efficiënte werk- en productiemethoden. Zo houden we tijd over voor andere zaken of nietsdoen. Toch passen weinig mensen hun leefstijl aan. Ik wel. Gaan mijn verdiensten omhoog, dan ga ik minder werken. In de vrijgekomen tijd kan ik lekker nadenken. Veel mensen vinden dat ze ‘zichtbaar’ bezig moeten zijn en onderschatten creatieve denkkracht. Onterecht. Want diverse beroemde geleerden leken notoir lui, maar dachten wel grootse theorieën uit. Zie dit artikel van Timemanagement.nl.

Overigens pleit ik voor meer luiheid. Want zo lang we roofbouw plegen, heeft de aarde daar baat bij. Hoe minder productie, hoe beter. Tenzij we onze mentale luiheid afschudden en duurzame methoden invoeren.

In een prestatiegerichte maatschappij is het belangrijk om te laten zien wat je doet. Toch zitten we allemaal verschillend in elkaar. De een blinkt uit in planning en strategie. De ander staat te stuiteren en wil meteen aanpakken. Zet je een denker op een doenersklus, dan kan het lijken of hij weinig uitvoert. Terwijl het gewoon een mismatch is. Of stel dat je ergens niet goed in bent en het moet snel gebeuren. Dan laat je dat liever over aan een ervaren persoon. Ik zie dit eerder als een rationele keuze dan als lui gedrag. En wellicht gaat het om faalangst, wat met luiheid kan worden verward. Daarover schrijft Cees Schenk in Luiheid bestaat niet.

Veel situaties vergen een ferme houding en doorzettingsvermogen. Onze westerse economie laat dan ook weinig gelegen aan mensen die moe zijn. Het werk wacht, de hypotheek moet betaald. Terwijl iemand die moe is beter kan luisteren naar zijn lichaam en rustig aan kan doen. Moeheid is geen luiheid. Chronische vermoeidheid kan duiden op ziekte of depressie. Ik pleit voor de Samoaanse benadering. Als je moe bent, wordt je vrijgesteld van werk. In plaats daarvan besteed je tijd aan jezelf.

Luiheid is zelden wat het lijkt. Kwalijke luiheid zit vooral in het hoofd, bij mensen die te weinig doordenken.