Turn a different corner … George Michael

‘Zou de wereld niet beter af zijn als we studenten adviseren te leren genieten van hun directe omgeving, om juist daar met het vreemde of andere in contact te komen, en alleen dan te reizen als dat tot intensief contact met een andere cultuur of andere taal leidt.’, vraagt Marli Huijer, filosoof en Denker des Vaderland, zich af.

Misschien. Je kan naar de mooiste gebieden reizen en de langste vliegroutes afleggen; uiteindelijk zijn het de ontmoetingen die het ‘m doen.

Ik hoorde zojuist op het nieuws dat George Michael is overleden. We waren even oud. Een icoon uit de jaren tachtig. Een periode die zo vormend was in mijn leven. George maakte vrolijke, luchtige discoliedjes met Wham! en daarna werd hij succesvol alleen, met een heel ander genre. Er verschenen schandalen in tabloids, maar daar zat ik nooit mee. Want als geen ander verwoordde George een moment dat cruciaal bleek.

Turn a different corner and we never would have met.

In Glyfada, Griekenland, september 1983. Als een prelude. Voor een once in a lifetime ontmoeting op de luchthaven van Athene in februari 1988. Dankzij een stoelendans, die voortgezet was in een vliegtuig. In Griekenland.

george-michaelBron citaat: Human, winter 2016/2017.

Kunst en cultuur in Rotterdam

Met de Kreta-groep (een vriendengroep) ben ik op stap in Rotterdam. We volgen een NS-wandelroute en praten onderweg bij. Een van hen is bijzonder geïnteresseerd in kunst. Zoals beelden langs de singel, elementen in muren en glas-in-lood-kerkramen van de Pilgrim Fathers in Delfshaven. Alles vind zij even boeiend en fraai. Ze heeft diverse cursussen kunstgeschiedenis gevolgd. Tijdens uitstapjes is zij altijd degene die bij inwoners informeert naar details.

Qua eten heeft onze gids voor die dag enkele authentiek Rotterdamse zaken uitgezocht. Eerst nemen we bij een Griek op de Nieuwe Binnenweg koffie met bougatsa. Zeg maar de Griekse tompouce met dikke vanillepudding. Een paar uur later lunchen we in de enige echte Ballentent. Voor de liefhebbers van een broodje bal met zicht op de haven. De tocht voert ons langs de verrassend groene Heemraadsingel, het park bij de Euromast, en met een watertaxi naar de Kop van Zuid, De Hef en nog wat iconen.

Bij de Kruiskade gaan we eten in een vijftig jaar oud Chinees restaurant. Typisch zo’n zaak die nooit de overstap naar het heden heeft gemaakt. Daar ontwaart onze kunstzinnige vriendin een decoratieve rand op een glazen tussenwand. We kijken er allemaal naar en ze merkt op dat de zwarte strepen niet doorlopen. Maar ik zie de witte doorgaande lijn en ben groos met mijn alternatieve kijk.

Griekse rand decoratieDan komt de Chinese ober langs en onze vriendin klampt hem gelijk aan. Want zij wil weten of het interieur nog lijkt op dat van vijftig jaar geleden. ‘Nee,’ antwoord de ober, ‘bijna alles is in de loop der jaren vervangen.’ Daarna vraagt zij hoe het zit met de wanddecoratie. Heeft die vorm een symbolische, diepere betekenis voor Chinezen? Ze wijst ernaar en de ober kijkt met haar mee. ‘Dat? Ach welnee, dat komt gewoon van de GAMMA.’

We zijn tenslotte in Rotterdam.

Aristoteles en Averroes

Verwondering is het begin van alle wijsheid. Die uitspraak van Aristoteles staat voor iets wat zuiver en ‘goed’ is. Terwijl wij deze week een staaltje zagen van het niet te bevatten ultieme ‘kwaad’.

Er is in de loop der eeuwen veel veranderd in het Midden-Oosten. Ooit was het toch een gebied met hoogstaande culturen, zeker in de tijd van Aristoteles. Ik heb van Perzië tot in Marokko de sporen overal gezien. En nog worden er de prachtigste moskeeën gebouwd. Maar een paar landen verderop wordt de bevolking getiranniseerd. Was dit altijd al zo in deze regio? En welke rol speelde religie daarbij?

opaal raamHet fascineert mij hoe alles in golfbewegingen komt en gaat. Kingdoms rise and kingdoms fall. Vaak ontstaan rijken door gunstige omstandigheden: een strategische locatie, vruchtbare grond, schoon water en een aangenaam klimaat. Slim bestuur, wetenschap, vakmanschap, handelsgeest en een leger doen de rest. Als een rijk ten onder gaat, komt dat soms door omstandigheden. Bijvoorbeeld een rivier die dichtslibt en zo een cruciale handelsroute blokkeert. Maar meestal ligt het aan de menselijke natuur.

Met een boek als de Ethica toont Aristoteles feilloos aan dat zijn filosofie enkele honderden jaren voor Christus al de meest vooruitstrevende inzichten bezat. Zijn inzichten en karakter waren universeel en tijdloos. In de Middeleeuwen waren ze bij ons enkel bekend in een Latijnse vertaling van een Arabische vertaling uit het Grieks. Veel van zijn werken zijn in de twaalfde eeuw vertaald door de Arabische geleerde Averroes.

In diezelfde middeleeuwen stokte onze vooruitgang regelmatig door de pest, invasies en andere plagen. Tegelijkertijd was er volop ontwikkeling in het Midden-Oosten en de Maghreb. Geleerden trokken er rond en Arabische ontdekkingsreizigers zeilden naar verre streken. Ze waren daar beter op de hoogte van Aristoteles’ wijsheden dan wij in die tijd.

Misschien is de verklaring voor de toestand in het Midden-Oosten eenvoudig. Averroes, geboren in 1126 in Cordoba, probeerde het systeem van Aristoteles met de leer van de islam in overeenstemming te brengen. Volgens Averroes is er geen conflict tussen godsdienst en filosofie. Hij is van mening dat men de waarheid op twee verschillende manieren kan bereiken, door middel van filosofie of godsdienst.

Averroes rationalistische filosofie botste met de orthodoxe visie van de Almohaden kalief Yaqub al-Mansur. Die had hem aangesteld als zijn lijfarts. Maar hij verbande hem uiteindelijk naar Marokko en verbood zijn werken. Veel van zijn geschriften over de logica en metafysica gingen permanent verloren door censuur.

Bron informatie Aristoteles en Averroes: Wikipedia.

Vluchten naar Turkije

Tienduizenden Syrische Koerden zien door fanatici de dood in de ogen en kloppen radeloos bij Turkije aan. Op tv zie ik iets in kleur verschijnen wat ik tot dan toe alleen in zwart/wit had gezien. Die andere vluchtelingenstroom in omgekeerde richting. Toen in 1915. Armeniërs.

Turkije. Je zal het er maar van moeten hebben, als lid van een minderheid zijnde. Dat land zou nu eindelijk iets goed kunnen maken. Noem het boetedoening, noem het schuld inlossen, noem het wat je wil volgens de Islam. Maar wat doen de heldhaftige Turkse mannen? Zij smijten de deur dicht in het gezicht van hulpeloze vluchtelingen en zetten waterkanonnen in.

Ach Turkije, met je fraaie opgepoetste straten in contemporain Istanbul.
De emancipatie van jouw volk staat al een eeuw stil.

Nou ja, op die ene vooruitstrevende burgemeester na dan. Een vrouw. Uiteraard. Zij helpt gevluchte Iraakse Jezidi’s huisvesten in spookdorpen op Turks grondgebied. Precies de dorpen die hun voorouders 55 jaar geleden moesten ontvluchten. Dat is al de derde verdreven minderheid in dit verhaal. En dan zwijg ik nog over de verjaagde Grieken.

Way to go, Turkey. Wees een vent en kom toch eens tot inkeer.

De Kreta-groep

In het voorjaar van 2006 ging ik op groepsvakantie naar het Griekse eiland Kreta. De anderen kende ik niet. Dan moet je altijd afwachten of het klikt. Nou, dat zat wel goed. We maakten prachtige wandeltochten en zaten ’s avonds heerlijk aan het diner. Maar onverbiddelijk kwam het moment van afscheid op Schiphol. Meestal zie je elkaar daarna niet meer.

Deze groep echter, houdt al acht jaar lang stand. In het najaar van 2006 nodigde een stel iedereen uit. Drie mensen haakten af, maar de rest was geïnteresseerd. Het werd een gezellig dagje foto’s en verhalen uitwisselen, met een wandeling tot besluit. Nu zien we elkaar elk voor- en najaar. Om de beurt organiseert één van ons een wandeldag met restaurant. We zijn ook een weekend in Limburg geweest. En onze gids uit Kreta heeft zelfs een week op Lesbos geregeld. Zij komt af en toe nog mee.

Alle leden van de groep kunnen het goed met elkaar vinden. Dat is uitzonderlijk. Nog uitzonderlijker is dat iedereen oprecht interesse heeft in de ander. Ik vind het leuk dat onze ontmoetingen lijken op een feuilleton. Elke keer zijn we een half jaar verder in ons leven en hebben we allemaal een vervolgverhaal te vertellen. Er is al heel wat lief en leed gedeeld. Zoals vorig jaar, toen we onverwachts samenkwamen voor de crematie van een groepslid. Staat er een ezeltje in de wei, dan kijken we elkaar glimlachend aan. Een ander moest afhaken vanwege een spierziekte. Maar de meeste tijd genieten we van boeiende verhalen over werk, reizen, natuur, zingeving en liefdesrelaties.

Ik hoop dat er nog veel wandeldagen met de Kreta-groep volgen. Het stelletje ongeregeld is mij best dierbaar geworden.

Een vakantiebestemming kiezen

Misschien weet jij altijd precies waar je de volgende vakantie wil vieren. Bij mij zit er geen logica in. Als iemand mij vraagt waar ik heen wil, noem ik een bestemming. Met steevast de toevoeging dat het heel anders kan uitpakken.

Mijn vakantieplannen zwerven alle kanten op. Ooit kreeg ik ineens meer salaris en tien vakantiedagen erbij. Ik zag het al helemaal zitten. Dat jaar ging ik beslist met de Transsiberië Express van Moskou naar Vladivostok. Dacht ik serieus. Maar toen sloeg mijn fantasie op hol en trok ik de lijn denkbeeldig door. Waar kwam ik terecht? In Australië. Dat lag niet aan Rusland, maar aan een Griek. Armenië veranderde in Libanon. In Zuid-Frankrijk vierde ik ‘vanzelfsprekend’ mijn verjaardag in Barcelona. En een zonvakantie transformeerde in een ijskoude gletsjer. Ik vind zulke kronkels heel logisch.

Twee van de drie invloedrijkste mannen in mijn leven ontmoette ik in Griekenland. De eerste kwam ik tegen in Glyfada bij Athene. Vanwege herinneringen aan hem vloog ik vijf jaar later van Athene naar Singapore. Dat was best onhandig, maar je moet wat over hebben voor een sentimental journey.

Prompt gebeurde er iets wonderlijks in dat vliegtuig. Tweemaal werd ik gevraagd om van stoel te wisselen. Zo konden geliefden bij elkaar zitten. Hierdoor kwam ik op de stoel naast die tweede man terecht. George Michael bezingt dit treffend: Turn a different corner and we never would have met. Zelfs George is een Griek. Wat is er toch met dat volk? Nu zit ik dus te denken. Zal ik weer eens op vakantie gaan naar Griekenland?

Naschrift: Werkelijk, hier krijg ik hartkloppingen van. Ik klik op ‘Publiceer’ en prompt klinkt The Safety Dance van Men Without Hats, een nog maar heel zelden gehoord nummer uit die eerste vakantie in Glyfada.

Waarheidsvinding, de EU en de Turken

Waarheidsvinding is een schone zaak bij journalistieke aspiraties. Alleen kan je er flink hoofdpijn van krijgen. Ik wil iets zinnigs schrijven over de EU, de illegalen, de visumdeal en Turkije. De eerste drie gaan nog wel. Maar wat begin ik met een land dat wentelt in complottheorieën?

Ik las dat de EU jaarlijks circa 40.000 illegalen via Turkije wil tegenhouden, door 76 miljoen Turken vrije toegang tot de EU te verlenen. Nu heb ik enige moeite met hoofdrekenen. Maar volgens mij klopt hier iets niet. Vervolgens lees ik dat er al een akkoord bestaat. Dat verplicht Turkije om illegalen terug te nemen. ‘Maar daar komt in de praktijk weinig van terecht.’ Aha, nu begint het te dagen. Aanhangers van nationalisme zuiveren graag hun landje van ongewenste elementen.

Nationalisten gaan ook graag prat op hun heroïsche geschiedenis. Alleen, hoe zat dat ook al weer precies? In Macedonië vieren ze nog elk jaar hun bevrijding van het Ottomaanse rijk. In Turkije zag ik spookachtige verlaten Griekse dorpen. En begin daar nóóit over 24 april 1915. Waarom eigenlijk niet? Het gaat vast en zeker om zo’n complot.

Nog even en ik zie zelf overal complotten in. Want de Turkse minister van Buitenlandse Zaken zegt dat hij in de visumdeal ‘een bewijs ziet dat Turkije deel is van Europa’. Maar ik weet wel beter, hoor. Mij maak je niets wijs. Turken willen dat Europa bij Turkije gaat horen, en niet andersom.

Dat komt er nou van, stelletje onnozele bollenboeren. Als je aan de haal gaat met hun tulpen. Ze willen ze terug.