Een spaarrente van 0,0%

ASN en Tnriodos duurzame bankeIn Het Hollandse spaarmysterie (De Volkskrant, 23 maart 2017) zoeken economen naar een verklaring voor de aanhoudende Nederlandse spaarzucht. We ontvangen bijna geen rente meer en toch blijven we tegen de klippen op sparen. Een gemiddeld huishouden heeft nu € 44.000 op de bank staan. Dat is bijna de helft meer dan een decennium eerder. Economen wijzen naar de vergrijzende bevolking en de onzekerheid over de toekomst.

Het wordt tijd dat economen hun archaïsche modellen eens gaan bijstellen. Zo ben ik geen fan van Draghi’s monetaire beleid. Hij preekt uitsluitend voor zijn Zuid-Europese parochie. Een man zoals hij kijkt slechts naar harde factoren (productiemiddelen en geld). Voor zachte factoren (sociale verhoudingen en milieu-invloeden) is hij blind. Maar ontwikkeling is een holistische, alomvattende aangelegenheid.

Economen, met hun fixatie op groei, kunnen zich evenmin voorstellen dat er mensen zijn die genoeg spullen hebben. Mensen die elke vakantiebestemming op hun verlanglijst al hebben bezocht. Meerdere malen zelfs. Ze hechten niet meer aan boekenbezit of een auto. En ze laten modegrillen aan zich voorbij gaan.

Omdat ze hun eigen stijl hebben ontwikkeld. Omdat ze tevreden zijn met wat ze hebben. Omdat ze, zoals ruim een miljoen Nederlanders, kiezen voor een duurzame bank met bijbehorende leefstijl. En omdat ze toch wel alles kunnen krijgen in de nieuwe deeleconomie. Economische groeimodellen zijn gewoon zo passé (geeuw).

De vrouw, de immigrant en het patriarchaat

Gisteren zag ik twee prima documentaires van de VPRO. Eerst verscheen De trek van Bram Vermeulen over de huidige migratiestroom uit Afrika. Daarna volgde Tegenlicht met Erdogan’s aanhang in Nederland. Deze programma’s tonen iets van het menselijke verhaal achter actuele maatschappelijke dilemma’s. En ze werpen een licht op de oorsprong daarvan: het patriarchaat.

Veel immigranten en hun nakomelingen voelen zich onbegrepen en aangevallen. Zoals een Turkse ondernemer in Wateringen. Hij verlangt terug naar de Haagse Schilderswijk waar hij is opgegroeid en zijn moeder nog woont. Zij vindt het jammer dat er nu maar weinig Nederlanders in haar wijk wonen. Vroeger waren de Nederlanders aardiger tegen haar, zegt ze. Ze spreekt Turks tegen de documentairemaker en weigert op het Nederlands over te gaan.

Andere Turken zeggen steeds vaker het gevoel te hebben dat zij er niet echt bij horen. Zelfs al kennen ze Nederlanders al jaren; ze voelen toch dat ze op afstand worden gehouden. Eigenlijk worden ze niet als Nederlander beschouwd. Ik denk dat hier een kern van waarheid in schuilt. In elk geval bij een deel van de bevolking.

Dan is mijn vraag wel: hoe komt dat? In die Tegenlicht-aflevering zegt een Turkse man over de recente uitspraak van Rutte in Zomergasten iets als: ‘Hij wil dat we allemaal oppleuren.’ Ik betwijfel of die man zelf de drie uur durende uitzending heeft gezien. Laat staan dat hij een helder beeld heeft van de context waarin die uitspraak werd gedaan. Want de meeste Nederlandse Turken kijken naar tv-zenders uit Turkije. Dat komt door het gebrek aan voor Turken aantrekkelijke programma’s op NPO1, 2 en 3, zo stelt er een.

Een dergelijke gevolgtrekking van Rutte’s uitspraak is overduidelijk ongenuanceerd. Dan moet ik veel moeite doen om de spreker nog langer serieus te nemen. Zelf kan ik een afkeer van iemand krijgen door zijn opvattingen of gedrag. Echter nooit puur vanwege zijn afkomst. Want elk volk telt mensen die ongenuanceerd reageren en zelf nauwelijks nadenken. Helaas. Maar waar komt het beeld vandaan dat alle Turken zouden moeten oppleuren? Waarheidsvinding en objectieve oordeelsvorming zijn extra lastig voor leden van een patriarchale samenleving. Daarbinnen moet vaak ook iets worden verzwegen.

De recente couppoging in Turkije komt eveneens aan bod. Turken zijn gekwetst door het gebrek aan begrip vanuit de Nederlandse samenleving voor Erdogan. Het steekt dat politici lauw op de vermeende betrokkenheid van de Gülen-beweging reageren. (Mijn woordkeuze van de term ‘vermeende’ ligt ook gevoelig.) Maar we leven hier in een samenleving waarin we hebben besloten dat er eerst betrouwbare bewijslast moet komen, voordat een organisatie of persoon wordt veroordeeld.

Daarmee is niet gezegd dat ik de Turkse overheid op dit punt niet geloof. Belangrijk is wel dat ik vanuit mijn positie er geen zinnig woord over kan zeggen. Dan wacht ik liever met het trekken van conclusies. Deze behoedzame benadering, die in onze wetgeving is verankerd, is gebaseerd op talrijke lessen uit het verleden. Ofwel, op wijsheid en voortschrijdend inzicht. Dus waarom vindt een Turk het vreemd dat politici in dit land voorzichtig reageren? Hij wil toch ook niet dat zijn eigen hoofd bij het minste gerucht direct op het hakblok ligt?

Diverse Turken geven in het programma aan dat ze Mark Rutte maar niets vinden. Ze willen een sterke leider, zoals Erdogan. En ze gaan stemmen op DENK. In mijn ogen is dit kenmerkend voor het conservatieve, patriarchale systeem waaruit zij voortkomen. Een systeem dat nogal botst met moderne, westerse waarden. De bron van talloze Afrikaanse problemen ligt in precies datzelfde systeem.

Want het patriarchaat vereist dat je een mannelijke leider blind en kritiekloos volgt. Het werkt bepaald niet bevorderlijk voor zelfreflectie, vrije meningsvorming en persoonlijke ontplooiing. Kwalijker nog: een patriarchaal systeem is ronduit vrouwonvriendelijk. Ongeacht op welk continent je het aantreft: vrouwen worden consequent op schadelijke wijze achtergesteld. Dat heeft zonder enige twijfel ook economische repercussies. Maak je de halve bevolking monddood en vleugellam, dan blijft een land arm. Je ziet deze wetmatigheid overal ter wereld terug. Tot in de meest conservatieve landen van Europa.

Binnen de islam zijn sommige vrouwenrechten trouwens beter gewaarborgd dan in rechtsvormen van bepaalde niet-islamitische culturen. Maar religie staat feitelijk buiten dit verhaal. Het gaat om hoe mannen het leven van vrouwen menen vorm te kunnen geven. Terwijl ik als vrouw vind dat zij daarover niets hebben te vertellen.

Voorlopig ben ik opgelucht dat bonskanselier Angela Merkel zich weer verkiesbaar heeft gesteld. Zij is evenwichtig en hecht aan verbinding. In menig Europees land kraakt het democratische systeem. Er komen radicale partijen bij en die ondermijnen precies die democratie. Want ze zinnen op autocratisch leiderschap, zo gangbaar in een patriarchaat. Volgens mij wordt het juist de hoogste tijd voor een matriarchaat.

Archaïsch beleid

Als politicus of beleidsmaker wil je natuurlijk iets moois bereiken. Economische voorspoed en welvaart voor iedereen. Mensen de ruimte geven en een duurzame toekomst bieden. Bij grote meningsverschillen wordt weleens vergeten dat elke partij denkt goed bezig te zijn. Idealisten zijn prijzenswaardig. Ik heb alleen moeite met de mastodonten van deze tijd. Er schort iets aan de timing van hun beleid.

Denk aan zo’n bank, waarvan het bestuur maar blijft roepen: ‘Die hoge salarissen zijn echt nodig, hoor. Anders vertrekken onze beste mensen allemaal naar het buitenland.’ Triodos bewijst hun ongelijk.

Of neem het dichter bij huis: het Leidse Aalmarktproject. Jàren is erover gesteggeld door politici, het bedrijfsleven en bewoners. Nu het eindelijk wordt uitgevoerd, heeft ons veranderde koopgedrag het achterhaald. Hallo jongens, moeten we de zaak niet een beetje bijsturen? Of blijven we halsstarrig verder bouwen voor winkelleegstand?

Maar de klapper maakte Christine Lagarde van het IMF deze week. De groei van de wereldeconomie zal naar verwachting dit jaar op 3,5 procent uitkomen. ‘Dat is niet genoeg’, waarschuwt zij.

Meid, je meent het. Laten we nog snel wat oerbos omhakken en er lucifers van maken. Eens zien hoe lang het duurt voordat de volgende vluchtelingenstroom dan op gang komt.

Kloof bij Bukittinggi

Tweede kans voor leeg winkelpand

In de Randstad lijkt het nog mee te vallen. Maar daarbuiten zie je soms hele winkelstraten kampen met leegstand. Tegelijk is er een snel groeiend tekort aan sociale huurwoningen. Veel huizen zijn in de afgelopen jaren verkocht door corporaties, terwijl er weinig sociale huurwoningen worden bijgebouwd. Het wordt tijd voor betere afstemming tussen vraag en aanbod.

Veel mensen met een urgentieverklaring wachten al op een sociale huurwoning. Daar zitten gehandicapten en ouderen bij die vanuit instellingen verhuizen. Voor deze groep zie ik opties in een winkelgebied. Want velen van hen hebben weinig contacten. Dan is wonen in een straat met een mix van huizen en winkels wellicht aantrekkelijk. Daar komen altijd mensen langs. Menig overdekt winkelcentrum is al favoriet bij scootmobilisten en bejaarden. Vooral wanneer er bankjes staan waarop ze rustig kunnen zitten.

Bouw leegstaande winkels op de begane grond om tot woningen voor senioren en gehandicapten. Er bestaan al inpasbare modelbouwwoningen voor lege kantoren. Wellicht is iets dergelijks ook haalbaar voor winkelcentra. In oude binnensteden staan bovendien veel etages boven winkels leeg. Met een gesplitste ingang beneden kan boven een appartement voor jongere bewoners worden gemaakt. Richt een naburig winkelpand in als wijkgezondheidspost. Dat trekt weer extra bezoekers naar de overgebleven winkels toe.

Herbestemming van bestaande panden voorkomt dat er op bepaalde plaatsen te veel wordt bijgebouwd. Dat is voorheen door onderling wedijverende gemeenten al te vaak gedaan. Bovendien veranderen onze woonbehoeften geleidelijk. Dan kan je maar beter gebouwen hebben die met de tijd mee kunnen gaan.

Levensduur van computerapparatuur

De printer vraagt om een nieuwe kleurencartridge en de stofzuigerzakken zijn op. Niets bijzonders natuurlijk, maar mij bezorgt het een gevoel van ongemak. Apparaten zijn zo gemaakt dat ze niet al te lang meegaan, zelfs als je een goed merk koopt. Met als gevolg dat de bijpassende benodigdheden ook steeds korter in roulatie blijven.

Bijna nergens gaan ontwikkelingen zo snel als in de computerwereld. Kijk eens bij Media Markt. Daar liggen de voorverpakte laptops gewoon in de graaibak met aanbiedingen. Laptops! Ooit behandelden we onze computer met eerbied en ontzag. Nu is het een wegwerp- artikel geworden.

Mijn printer is acht jaar oud en stamt uit de tijd van mijn vorige laptop. Daar zat een oudere Windows-versie op. In verbinding met mijn huidige laptop wil het ding nog wel goed printen en kopietjes maken. Maar met scannen is hij gestopt. Dat kan ik nog ondervangen. Met een camera kan je tenslotte ook digitale foto’s van documenten maken.

Ik sta in de winkel voor een wand met een stuk of zeventig verschillende cartridges. De vertrouwde zwarte hebben ze wel, maar de kleurencartridge ontbreekt deze keer. Dus koop ik een cartridge met een ander nummer die volgens de verpakking evengoed in een HP PSC 1510 AiO past. Dat ‘AiO’ stond er eerst nooit bij, dus vraag ik de winkelbediende voor de zekerheid naar de betekenis. Hij raadpleegt een collega en het blijkt ‘All-in-One’ te zijn.

Maar de printer vertikt het, zegt ‘inktpatroon controleren’ en gaat ook nog eens ostentatief staan knipperen. Wat ik precies moet doen, vertelt ‘ie niet. Cartridge eruit halen en er opnieuw in stoppen helpt niet. De opdracht voor uitlijning verschijnt evenmin. Het boekje erbij gepakt. (Toen ik deze printer kocht, kreeg je nog een boekje met gebruiksaanwijzing.) Daarin staat een verwijzing naar de helpfunctie op de website. Alleen is na acht jaar is alles veranderd en de zoekfunctie leidt tot niets.

Nu moet ik dus met een aangebroken verpakking terug naar de winkel. Die winkel is eerder van naam gewisseld. Voorheen zat daar Dynabite. Ik ben er eens door een mannelijke winkelbediende zo hufterig bejegend dat ik bijna jankend de winkel verliet. Ik zwoer er nooit meer een voet binnen te zetten en stapte over naar MyCom.

De jongens bij MyCom waren ofwel van zichzelf al sympathiek of hadden gewoon geleerd om normaal met vrouwelijke klanten om te gaan. Jarenlang kwam ik daar trouw, want zij namen vragen serieus. Mijn huidige laptop, printer en cartridges heb ik daar gekocht. Vorig jaar zijn Dynabite en MyCom echter samen gegaan. In het pand van Dynabite zit nu MyCom met onervaren personeel van Dynabite. De bekende gezichten van MyCom ik zie er niet meer. Door dit soort veranderingen in het dagelijks leven, bekruipt mij soms een gevoel van vervreemding.

PS: Uiteindelijk heb ik via internet nieuwe software gedownload en mooi dat mijn printer nu weer scant. Alleen die cartridge moet ‘ie echt niet.

Geld lenen? Ja/Nee

Volgens het NIBUD is het dweilen met de kraan open. Deze instelling probeert al jaren mensen bewust met geld om te laten gaan. Maar het wordt ons bijzonder makkelijk gemaakt om geld te lenen. Terwijl sparen steeds minder aantrekkelijk is en aflossen moeilijk gaat. Voeg daar de crisis aan toe en je krijgt een uitdijende groep mensen die financieel vastloopt.

Voor een deel heeft het met opvoeding te maken. Op de lagere school had ik een vriendin die enig kind was, te midden van een klas vol kinderen uit grote gezinnen. Haar ouders waren laagopgeleid en verdienden weinig. Maar zij wilden dat het hun dochter aan niets ontbrak. Elk seizoen kreeg zij een nieuwe garderobe. Terwijl mijn klasgenootjes de te klein geworden trui van hun oudere broer of zus droegen. Hun ouders hadden het meestal ook niet breed.

Toen die vriendin een eenvoudig baantje kreeg, vertelde haar moeder hoe ze met geld om moest gaan. Na de eerste werkweek zou het nog drie weken duren voordat zij haar salaris ontving. Maar ze gingen alvast samen naar een elektronicazaak. Daar kocht zij een zeer geavanceerde stereotoren op afbetaling, want zij wilde het apparaat direct hebben. De termijnen werden gespreid over tien maanden. Dat zij een veel hogere prijs betaalde, was van ondergeschikt belang. Zo is het met al haar grote aankopen gegaan.

Overigens had in 2009 25% van de mensen die schuldsanering aanvroegen, een bovenmodaal inkomen. Gedrag is bij geldproblemen vaak meer bepalend dan inkomen, volgens het NIBUD.

Ik ben opgevoed met de motto’s: ‘eerst sparen’ en ‘je kan je geld maar één keer uitgeven’. Het gevolg is maandenlange voorpret, wanneer je voor een vakantie spaart. En je kan direct een nieuwe wasmachine kopen zodra de oude stuk gaat. Een hypotheek vind ik acceptabel, omdat daar een duurzaam en waardevol goed tegenover staat. En iemand met een realistisch bedrijfsplan moet een startkapitaal kunnen krijgen. Maar lenen voor consumptiegoederen zou ik alleen in uiterste nood doen.

Intussen draait de samenleving op voor de kosten van uit de hand gelopen schulden. Ook in het groot. Want bedrijven willen meer verkopen, politici willen worden herkozen, de overheid mag zich er niet mee bemoeien, en de Eurozone moeten we absoluut bijeen- houden. Daar sta je dan als goedwillend burgertje.

Nu ben ik natuurlijk ook gewoon een product van mijn omgeving. Vandaar de vraag in de titel. Geld lenen? Ja/Nee. U zegt het maar.

Consuminderen voor de lol

Hollandblogs toont berichten van Raam Open, zo ontdekte ik onlangs via de statistieken. Dit is een verzamelsite van blogs over tuinieren, wonen, bewust leven, zelf dingen maken, gezond eten, en consuminderen.

Bij de consuminderaars kom je titels tegen als: ‘Zuinig aan’, ‘Tevreden met minder’, Minimalisme … met kinderen! en ‘Wat deed jij vandaag om geld te besparen?’ Sommigen zijn best fanatiek en zien het als een sport om zo weinig mogelijk te spenderen. Vaak hebben ze een speciaal doel voor ogen, zoals de aflossing van hun hypotheek. Anderen zitten in de bijstand en moeten wel.

Ook ik wilde ooit maximaal sparen voor De Grote Reis. Ik hield toen wekelijks een lijstje bij. Daarop stond hoeveel geld ik meer of minder had uitgegeven dan oorspronkelijk gepland. Dat berekende ik tot op de cent.

Blogs van consuminderaars zijn leuk om te lezen. Vaak hebben zij originele ideeën om geld of goederen te besparen. Ik las het blog van iemand die haar huis heeft verkocht, overbodige ‘zooi’ de deur uit werkt en naar Noorwegen gaat emigreren. Zij zocht een ruilplek voor overtollige schroeven, moertjes, halfvolle verfblikken en andere klusmaterialen. Die blijkt in bepaalde plaatsen al te bestaan.

Consuminderen brengt je terug naar de basis. Misschien is het een antwoord op heimwee naar het eenvoudige leven van de jaren vijftig. Adepten putten beslist voldoening uit zelfredzaam en milieubewust leven.

Mijn tip: verhuis eens wat vaker. Dat is het ideale moment om flink de bezem te halen door alle verzamelde ‘bewaar het voor de zekerheid nog maar even, het komt misschien nog van pas en als je het weggooit zal je zien dat je het straks weer nodig hebt’-spullen. Als je er afstand van kan doen, tenminste. Want consuminderen en bezit vergaren zijn twee kanten van dezelfde medaille. Ze brengen ons dichter bij onafhankelijkheid en zijn allebei mogelijk verslavend.