Maatschappijles over een spotprent

Alles van waarde is weerloos, schreef Lucebert in zijn gedicht. Daarom benadruk ik nog eens hoe belangrijk onze vrijheid van meningsuiting is. Vrijheid van meningsuiting is één van de allergrootste verworvenheden die we in de westerse wereld hebben bereikt. Bereikt, want in de afgelopen eeuwen heeft menigeen zijn leven hiervoor gegeven. De vrijheid om te zeggen wat je denkt, is nooit een vanzelfsprekendheid geweest.

Ons laagje beschaving is kwetsbaar en flinterdun. Beschaving betekent in mijn optiek: respectvol omgaan met al wat er leeft. Do no harm. Dat idee. We berokkenen sneller schade dan we zelf denken, want onze visie is beperkt. Om te beseffen wat we doen, moeten we ons in de ander inleven en nagaan welke gevolgen onze handeling heeft. Dat is moeilijker dan gewoon maar wat naar eigen goeddunken doen.

Niet nadenken is een vorm van zelfbevestiging en verdoving. Veilig in je eigen kringetje blijven is dat eveneens.

Het woordje ‘we’ hierboven omvat de hele wereldbevolking. Niemand is daarvan uitgezonderd, wat mij betreft. Alleen word ik nu wel even geconfronteerd met mijn eigen westerse manier van denken, zodra ik Charlie Hebdo, alsnog uit 2015 herlees.

Begin 2015 was ik planner bij een bureau dat debattrainingen op middelbare scholen gaf. Een maatschappijleraar vroeg mij toen om aan de trainer door te geven dat hij beter geen ‘gevoelige’ onderwerpen kon behandelen in zijn klas. Ik beschreef dit voorval in de Armeense genocide, ook al zo’n onderwerp waarover je in bepaalde kringen niet spreken mag.

Is er dan niets veranderd? Is de radicalisering inderdaad toegenomen en is de verharding in de wereld een feit? In Frankrijk lijkt de benadering van hogerhand nog even autoritair en ongenaakbaar als altijd. Dat is precies wat mensen onderaan de maatschappelijke ladder tot wanhoop drijft. Frankrijk meent strategisch slim te zijn, maar is geen beste gezien de handels-belangen van de eigen wapenindustrie. En Frankrijk trekt zich weinig aan van haar onderdanen, dat is al tientallen jaren zo.

Wat kan een maatschappijleraar veranderen aan frustraties over een spotprent? Weinig, als de focus op een religie blijft liggen. Onze vrijheid van meningsuiting wordt veel meer in gevaar gebracht door leiders die zich voor het karretje van de zakenwereld laten spannen. Want zo blijven gewone mensen een speelbal van andermans belangen. En mind you, ook religieuze leiders hebben hun zakelijke belangen. Zolang dit doorgaat, zullen boze burgers hun idealen en overtuigingen gefnuikt zien worden.

Dus als ik maatschappijleraren een gouden tip mag geven: always follow the money. Dat zal studenten leren om zelf na te denken.

9 gedachtes over “Maatschappijles over een spotprent

  1. Vrijheid van meningsuiting betekent dat je niet door de overheid wordt vervolgd om je mening. Dat is het enige. Het risico dat iemand voor eigen rechter gaat spelen moet je daarbij incalculeren. En je moet heel sterk in je schoenen staan wil je een afwijkende of radicale mening willen propageren. Beschaving heeft er raakvlakken mee. Het betekent ook vaak dat de overheid voor haar burgers zorgt, dat er een democratisch systeem is, dat rechters het laatste woord hebben, enz. Ook hier geldt dat burgers daar totaal anders over kunnen denken. Neem mij bijvoorbeeld als het gaat om naleving van de maximumsnelheid. Of anderen die vinden dat pedo’s achter een paard door het dorp moeten worden gesleurd. De focus van vrijheid van meningsuiting en van beschaving zou meer bij de burgers moeten komen te liggen denk ik. En volgens mij is het een systeem dat zichzelf balanceert. Als een minister zich nu uitspreekt en zegt dat bedreigingen van een leraar volstrekt onacceptabel zijn, en daar blijft het bij, dan hebben we volgende week weer een bedreiging van een leraar. Als diezelfde minister nu de dader op laat pakken en op laat hangen, dan blijft het een poosje stil. Dus hoe beschaafder de overheid is, des te groter het deel van de bevolking dat zich daar tegen gaat afzetten. En andersom. Dus daar moet het ergens tussen balanceren.
    In elk geval ben ik vrij voorzichtig met mijn mening. Zeker in deze tijden van social media. Niet omdat ik me bedreigd voel, maar omdat een afwijkende mening vaak niet meer wordt geaccepteerd.

    1. Zo, dit houdt jou bezig. Je schrijft: ‘De focus van vrijheid van meningsuiting en van beschaving zou meer bij de burgers moeten komen te liggen denk ik.’ Hoe zie je dat voor je?
      Eigenrichting (door burgers) mag hier niet. Vrijheid van wat dan ook hangt altijd samen met het idee dat jou vrijheid eindigt waar mijn vrijheid wordt geschaad.

      De overheid kan mensen vervolgen waar het gaat om de uitzonderingen op het recht van vrijheid van meningsuiting. Volgens de website van Amnesty: ‘Andere beperkingen zijn wel wettig: in het belang van de rechten of goede naam van anderen, in het belang van de nationale veiligheid, dan wel ter bescherming van de openbare orde, de volksgezondheid of de goede zeden. Ook het aanzetten tot discriminatie en rassengeweld en haatzaaien zijn verboden volgens het Verdrag tegen rassendiscriminatie. In het VN-verdrag (BuPo) wordt artikel 19, dat de vrijheid garandeert om ‘zonder inmenging meningen te koesteren’, gevolgd door artikel 20 dat beperkingen stelt: ‘oorlogspropaganda is verboden, evenals het oproepen tot nationalistische, raciale of religieuze haat die aanzet tot discriminatie, vijandigheid of geweld’.’

      Los hiervan interesseert mij bovenal welk mechanisme er schuil gaat achter het fanatisme van sommige lieden. Waar precies komt dat vandaan? Waar gaan de gesprekken bij hun thuis over? Wie voedt die ideeën en waarom?

      1. Hoe zie je dat voor je?
        Eigenrichting (door burgers) mag hier niet. Vrijheid van wat dan ook hangt altijd samen met het idee dat jou vrijheid eindigt waar mijn vrijheid wordt geschaad. Ik bedoel dat als de focus hiervan vooral ligt bij het niet vervolgen door de overheid, wat heeft het dan voor zin als je wel “vervolgd” wordt door het volk? Een simpel voorbeeld. Als je in het openbaar een complottheorie aanhangt, dan hoef je niet te rekenen op respectvolle reacties of onthouding van tegenreacties omdat mensen denken: we hebben hier eenmaal vrijheid van meningsuiting. Welnee, dan wordt je virtueel geslacht. Dat is wat ik bedoel.

        En het mechanisme dat achter het fanatisme schuilgaat? Een mens wil denk ik graag gehoord worden. Serieus genomen worden. Het is niet leuk als ze je niet geloven. Als je mening wordt bestreden ga je zoeken naar nieuwe argumenten. Als je het niet meer kan winnen hoop je dat de ander een ongeluk krijgt of je helpt het lot een handje. Ik geloof dat zelfs wetenschappers het zo doen. Het ego staat de waarheid in de weg. Daarom moet het ego een uitlaatventiel krijgen.

      2. Uhm, iemand wil worden gehoord en serieus worden genomen wanneer hij een complottheorie aanhangt. Hier wringt iets. Je weet dat ik andere sociale media mijdt, dus verkeer ik evenmin in kringen waarin mensen virtueel worden geslacht. Maar dit fenomeen lijkt mij voer voor psychologen. Zij zijn beter toegerust om in gesprek te gaan met mensen die complottheorieën aanhangen dan de gemiddelde burger.

        In Trouw stond deze week een artikel over de Mohammed-cartoons waarin leraar maatschappijleer Iren Nauta benadrukt dat er meer aandacht moet komen voor het thema burgerschap op scholen: ‘De kennis over democratie en rechtsstaat is hier zoveel minder dan in veel landen.’ Volgens mij is dat ook een serieuze tekortkoming waarover ik al eerder heb geschreven. De samenleving zijn we zelf: Ask not what your country … JFK.

      3. Vergeet niet dat iemand die een complottheorie aanhangt, ook gewoon waarheid verkondigt, al denkt hij dat zelf. En vergeet daarbij niet dat er ook voorbeelden zijn van dat meerderheid of wetenschap het achteraf niet goed bleek te hebben. Dus natuurlijk willen mensen die iets anders verkondigen ook serieus worden genomen. Laatst nog een hoogleraar -ik weet niet meer precies wat- die zei dat zijn onderzoek naar kanker al zover was gevorderd, dat hij niet ingreep toen de presentatrice verkondigde dat kanker na 2021 waarschijnlijk de wereld uit was. Een ego-dingetje. Of de hoogleraar die verkondigde dat de eerste mens die 1000 wordt al onder ons is.

      1. Ik geloof niet dat er zoveel mensen, zoveel meningen zijn. Misschien dat mannen en vrouwen doordat ze andere hersenen hebben, anders redeneren, maar ik spreek namens de man. En aangezien die voor alle problemen zorgen, moet je me geloven. 😉

Reageren mag

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.