Streekgeluiden uit vroeger tijden

Sinds ik in de buurt van Arnhem woon, voel ik mij soms net een allochtoon. Zodra ik mijn mond open doe, horen de mensen hier meteen dat ik van elders kom. Omgekeerd is het voor mij gissen waar zij precies vandaan komen. Het Ernhems herken ik nu wel. Maar in Gelderland en Twente worden tal van dialecten gesproken. Die verschillen van dorp tot dorp. Vooral tijdens wandelingen op het platteland hoor ik van alles en nog wat.

Ook in onze straat spreken meerdere buren dialect. Zoals de schilder, die ik voor een klusje wil benaderen. Daar moet ik mij wel op voorbereiden, want een gesprek met hem is topsport. Hij praat snel en houdt van grootspraak. Omdat ik hem moeilijk versta, duurt het een paar seconden voordat ik besef wat hij bedoelt. Zijn woorden leggen een heel parcours af door mijn hersenen. Ergens onderweg gaat er dan een luikje van herkenning open. Pas daarna kan ik reageren. Tegen die tijd is hij al bij het volgende onderwerp.

Deze week gaf taalwetenschapper Marc van Oostendorp een lezing over streektalen en dialecten. Hij verwacht niet dat ze gauw zullen verdwijnen, maar wel dat ze vervlakken. Taal is continu in beweging, bijvoorbeeld doordat mensen uit verschillende regio’s woorden van elkaar over nemen. Streektalen en dialecten beschouwen we echter steeds bewuster als onderdeel van onze identiteit. Dit zie je terug in de groeiende waardering voor lokale muziek. Zo functioneert dialect eveneens als een soort Geuzentaal.

Herman Finkers is overigens een geval apart. Hij heeft van huis uit ABN geleerd, omdat zijn ouders dachten dat hij daardoor betere kansen zou krijgen. De teksten voor zijn optredens schrijft hij eerst op in het Nederlands. Vervolgens zet hij alles om in het Twents dat zijn oma sprak. Van Herman wordt dit geaccepteerd, maar westerlingen zouden dit niet moeten proberen. Zo gevoelig liggen taalkwesties wel.

De website van het Meertens Instituut bevat een goudmijn aan geluidsopnamen van streektalen en dialecten uit onder meer Nederland, België en Frankrijk. Alleen al van Leiden staan er zeventig gesprekken op uit de jaren zeventig. Vaak komen ouderen aan het woord, die over het leven van vroeger vertellen. Op de achtergrond hoor je vogeltjes zingen en kopjes rinkelen terwijl de mensen om tafel zitten.

Bij mij roepen de opnamen vooral nostalgische herinneringen op. In die tijd kon je nog spontaan bij buren, vrienden en familie langsgaan en een bakkie doen. Aan het Leids merk ik hoe de manier van praten in de afgelopen vijftig jaar is veranderd. Zelfs hoor ik dat de geïnterviewden beschaafder praten dan normaal. Er zitten tenslotte ‘deftige’ onderzoekers van de universiteit in de huiskamer.

De Dialectenbank is ideaal voor wie buiten zijn geboorteregio woont en af en toe iets vertrouwds wil horen.

8 gedachtes over “Streekgeluiden uit vroeger tijden

  1. Tja, we hebben inderdaad heel wat dialecten in ons relatief kleine landje. Hier in Veendam heeft men ook een iets andere tongval dan ik (met Oldamster roots) en dat op tien kilometer afstand. Ik kan me voorstellen dat het voor jou moeilijk te volgen is, vooral als mensen binnenmonds praten.

    1. Mooi is het, dat er nog zoveel dialecten zijn. Oorspronkelijk verhuisden en reisden mensen minder vaak dan nu. Daardoor konden streektalen en dialecten zich goed ontwikkelen. Bij mensen uit de provincie Groningen zou ik mijn oren ook moeten spitsen. Ik luister graag naar Alles plat op Radio Gelderland, waar liedjes in streektalen worden gezongen (ook uit jouw provincie). Dan is het soms alsof je een andere taal hoort.

      1. Ik heb al eens meegemaakt dat mensen dachten dat we uit Scandinavië kwamen toen ze ons Gronings hoorden praten. Best grappig. Voor mij is het Gronings als een ‘eerste taal’. Ik denk in mijn dialect en moet soms een vertaalslag maken als ik Nederlands spreek of schrijf. Al zie ik dat niet als een belemmering; het is eerder een uitdaging om jezelf zo goed mogelijk te willen uitdrukken. Om te bedenken dat mijn grootouders geen ‘Hollands’ spraken, alleen Gronings.

      2. Ik vind het mooi dat het dialect nog zo leeft. Kun je nagaan hoe anders de tijd van jouw grootouders. Ik neem aan dat ze wel Nederlands verstonden, want de taal in kranten, op radio en tv was in hun jonge jaren wel ABN?
        Zelf praat ik met een Leidse intonatie, maar plat Leids heb ik in werksituaties altijd achterwege gelaten.

      3. Ja hoor, ze verstonden het wel. En ze spraken het ook wel een klein beetje, maar het was in hun leven niet nodig. Ze kwamen eigenlijk het dorp nooit uit en iedereen sprak Gronings.

  2. Nedersaksisch is dacht ik de verzamelnaam voor al die dialecten. Het is onlangs erkend als taal, volgens mij.
    Ik kom zelf uit Rijssen in Twente. Het dialect dat ze daar spreken verschilt op onderdelen al van die in het dorp Enter, hemelsbreed misschien 5 kilometer van Rijssen vandaan…..
    ‘Platproaten’ deed ik alleen met en via vrienden/klasgenoten, bij ons thuis werd alleen ABN gesproken, want mijn ouders waren ‘import’.

    1. Dat praten in dialect afhangt van met wie je te maken hebt, herken ik ook wel. Het verschilt per kring: vrienden/familie/werk/school. Dat mensen in een dorp vijf kilometer verderop al een beetje anders praten, zegt iets over hoe geïsoleerd gemeenschappen vroeger leefden. In kleinere dorpen in het westen was dit enigszins vergelijkbaar, maar ik vermoed dat daar al langer meer vermenging was met nieuwkomers.

Reageren mag

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.