Ingesnoerd door paternalisme

door stikstof woekerende braam ingesnoerde paddenstoel

Op twee wandelingen vertellen vier mensen mij onafhankelijk van elkaar precies hetzelfde over hun werk. Regels hebben hun eigen inbreng, en daarmee hun bevlogenheid, steeds verder ingeperkt. Twee van hen werken al jaren in de zorg en in het onderwijs. Een ander, een gepensioneerde man, was theoretisch fysicus. Hij had nog de tijd meegemaakt waarin ‘er van alles mogelijk was’. En iemands dochter liep stage bij mijn vroegere werkgever in de internationale ontwikkelingssector. Zij was onaangenaam verrast door het ‘paternalisme’.

Paternalisme. Dat hadden we toch achter ons gelaten in mijn tijd, toen ik daar werkte? Er was gezamenlijk een benadering ontwikkeld, gebaseerd op decennia van lessons learned. Hierdoor werd zo veel mogelijk ruimte voor eigen inbreng gelaten aan de mensen dáár: in Afrika, Azië en Latijns-Amerika. Maar er kwam een reorganisatie, en nog een daarna. Toen moest er meer EU-financiering worden binnengehaald. Dat was het nieuwe streven. En daarmee kwam kennelijk ook het paard van Troje.

Is het paternalisme? Ik ben geen insider meer, maar kan wel raden hoezeer de formaliteiten zijn toegenomen. Formaliteiten om te standaardiseren en om alles meetbaar te maken. En vooral: om risico’s uit te sluiten. Daarbij: hoe vooruitstrevend is de Europese Unie werkelijk?

En toch. Wellicht is het paternalisme ook bij ons terug van nooit weggeweest. Voor ons aller bestwil, volgens degenen die de regels bepalen. Dan is dat waar al die systemen voor dienen. Dan moeten we daarom de hoogste diploma’s halen, aan ISO-normen voldoen, en tot wel 30% van onze werktijd besteden aan het invullen van formulieren. Terwijl wij denken dat het gaat om verbetering van dienstverlening en meer klanttevredenheid.

PS: De afgebeelde paddenstoel groeit vlakbij akkers in de vrije natuur, maar wordt in zijn groei beperkt door een braam. Dat komt er nu van al die stikstof hier.

4 gedachtes over “Ingesnoerd door paternalisme

  1. Het Nederlandse paternalisme is volgens mij echt iets na-oorlogs. Misschien is dat krom uitgedrukt, maar dat is hoe ik het heb onthouden. Het paternalistische gezinspatroon zorgde voor veiligheid, orde en rust. Mijn ouders zijn exhippies (zo worden ze niet graag genoemd…) die zich daaruit hebben losgeworsteld. Ze voelden zich veilig, vrij. Dit las ik onlangs nog in het boek “Wie wij zijn” van Frank Koerselman. Eigenlijk wel een aanrader. Ik denk dat paternalisme de kop op steekt als we ons onveiliger en minder vrij voelen. Het is denk ik een golfbeweging.

    1. Mooi dat jouw ouders zich veilig en vrij voelden doordat ze zich aan betutteling en bemoeizucht hebben ontworsteld. Zij hebben ongetwijfeld bewust keuzes gemaakt, waardoor opmerkingen van anderen hen wellicht minder snel raakten.
      Paternalisme bestond al eerder in de maatschappij. Denk aan bedrijven die rond 1920 woningen, uitstapjes en opleidingen voor hun personeel regelden. Dat personeel moest zich buiten werktijd wel aan bepaalde gedragsregels houden.
      Binnen de ontwikkelingssector is het een kwestie van balanceren. De financiering van projecten en programma’s hangt af van randvoorwaarden die de (vaak westerse) donor stelt. In de vorm van vragen voorafgaand aan de besluitvorming over financiering kan wel degelijk iets zitten van: we suggereren je om dit of dat te overwegen, want dat blijkt goed te werken en hier kun je weer van leren. Het punt is hoeveel ruimte de ontvangende partij ervaart om daar iets tegenin te brengen, mocht dat lokaal beter werken of binnen de cultuur passen. Bij ons was die ruimte er en was de relatie naar mijn idee redelijk gelijkwaardig. Maar de EU staat een stap verder af van de uitvoerende organisaties en grijpt daarom waarschijnlijk sneller naar controlemechanismen.

  2. Ik zou de Europese Unie alvast niet vooruitstrevend noemen. Al weet ik eigenlijk bij nader inzien ook niet wat ik onder die term zou moeten verstaan. Hmmmm.
    Ik weet eigenlijk ook al niet echt wat ik onder de Europese Unie moet verstaan.

Reageren mag

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.