Eens katholiek, altijd katholiek

De kerken lopen leeg en menigeen is katholiek-af. Alleen betwijfel ik of dat wel kan: niet langer katholiek zijn. Het is alsof je tegen je familie zegt dat er geen bloedverwantschap meer is. Ik ben opgegroeid in de jaren zestig toen de kerk nog stevig in het zadel zat. Bij ons in het dorp zeker, al was er concurrentie van de protestanten. Maar dat waren ‘de anderen’. Daar ging je als kind weinig mee om. Ik wist exact welke buren katholiek waren en welke protestant.

Als je katholiek bent, dan ben je daar mede door gevormd. Dit begint al jong. Eerst de doop en de Heilige Communie, naast reguliere bezoeken aan de kerk. De kerkdienst bestaat uit een vaste verzameling rituelen vol symboliek. Het theater is er niets bij. Dit maakt indruk en door de herhaling beklijft alles goed. Denk aan het brood en het Lichaam van Christus, denk aan de beker met wijn als bloed. Eén snufje wierook en je bent weer terug in je jeugd. Wie ooit na afloop van de laatste avondkerstmis aan de maaltijd heeft gezeten, verlangt daar de rest van zijn leven naar terug.

Ik ging naar een katholieke lagere school en daar kregen we godsdienstles. Rond mijn tiende werd ik lid van een club in het parochiegebouw. Daar speelden we spelletjes en deden we knutselwerkjes. Ik vond het er leuk. ‘s Zomers gingen we op kamp bij boerderijen in hartje katholiek Brabant. Van het Vormsel is het niet meer gekomen, maar waarschijnlijk ben ik nog altijd lid van de katholieke kerk.

Voor tieners waren er discoavonden van de KPJ: Katholieke Plattelands Jongeren. Toen ik begon uit te gaan, was ik echter al volledig op ‘de stad’ gericht, want in naburig Leiden gebeurde het. Wel was mijn middelbare school katholiek. Die werd zelfs door nonnen gerund, dus de vorming kwam toch wel.

Die vorming zorgt ervoor dat ik katholieke symboliek direct herken. De rijke versieringen, de bijbehorende cultuur, een processie, een geur. Het geeft mij waar ook ter wereld onmiddellijk het gevoel dat ik er bij hoor. Zelfs wanneer ik geen woord versta, weet ik wat er tijdens een dienst van mij verwacht wordt. Alsof ik lid ben van de plaatselijke familie.

Tot op heden worden er in het dorp missieveilingen georganiseerd waarbij waanzinnige bedragen worden geboden. € 1.000 bijvoorbeeld, voor een ‘Boerenkaas en tosti apparaat’. Dat wil je natuurlijk dolgraag winnen.

Vandaag was ik voor het eerst in 35 jaar terug op het oude honk: de kerk waarin ik ben gedoopt en Eerste Communie heb gedaan. Hij zat stampensvol voor een herdenkingsdienst en daarna een begrafenis op het kerkhof achter het gebouw. Overal zaten familieleden, aangetrouwden en dorpsgenoten, maar ook mensen die mij volslagen onbekend waren. De begrafenisondernemer was wel mijn klasgenoot van de lagere school.

Als je daar de namen op de grafstenen leest, weet je: zelfs de onbekenden zijn allemaal verwant aan elkaar. Dus niet-katholiek worden is zoiets als breken met je familie. Dat is simpelweg onmogelijk, zelfs al zou je het willen.

13 gedachtes over “Eens katholiek, altijd katholiek

  1. “Het geeft mij waar ook ter wereld onmiddellijk het gevoel dat ik er bij hoor. Zelfs wanneer ik geen woord versta, weet ik wat er tijdens een dienst van mij verwacht wordt. Alsof ik lid ben van de plaatselijke familie.” Dat is mooi (geschreven). Ik heb het ook, al ben ik minder katholiek dan jij. Ik kreeg ook nog godsdienstles van een pater. Ik heb ook op een christelijke school gezeten, dat vond ik toch wat minder met die vreemde dagopeningen. En dat protestanten een andere versie van het “onze vader” hebben, dat werd mij ook weer duidelijk van de week bij een begrafenis.

    Ik vraag mij zelfs af of als je ooit hebt geloofd, je er wel helemaal los van kan komen? Wat nu als je op een zinkend schip zit op zee, roep je dan nooit meer een hogere macht aan?

    1. Bedankt, dat stukje is precies zoals ik het ervaar.
      Wat je overpeinzingen betreft, vraag ik mij ook af of je volledig het geloof kan verliezen. Wel ken ik iemand die daar zeer nuchter (of cynisch) over is. Voor zover mij bekend zoeken mensen die zich niet langer met het christendom verbonden voelen vaak ‘iets’ als vervanging. Als er werkelijk niets is, wordt het weer zo leeg en kaal en misschien betekenisloos allemaal. En inderdaad, in noodsituaties of kort voor het einde doemt het beeld van een hogere macht weer op. Want stel je voor dat we uiteindelijk echt alleen zijn. Ik vermoed dat weinigen dat kunnen verdragen.

  2. Mooi stukje! Ik ben protestants opgevoed, van de zware kant, zeg maar. De kerkdiensten bij ons waren heel kaal, met bijbellezing, een preek van pakweg 45 minuten (of langer), en een lang gebed van de dominee.
    Het Heilig Avondmaal (brood en wijn) werd alleen gevierd door een select groepje ‘ware gelovigen’ – mensen die een specifieke, soort spirituele ervaring hadden gehad, met diep berouw over de zonde en grote liefde voor Christus als belangrijkste kenmerk.

    En toch zit deze zelfde kerk (op de Bible Belt) nog elke zondag stampvol, weet ik van mijn moeder.
    Terwijl de PKN-kerk waar ik nu naar toe ga, leegloopt……

    1. Waardoor komt dat, denk je, dat de zwaar protestantse kerk wel druk bezocht wordt en de PKN-kerk steeds minder?
      Heeft dat wellicht met een sterkere verwevenheid van geloofsgemeenschap en onderlinge familieverbanden te maken? Of komt het door iets anders?

      1. Bij de zwaren speelt de hel als mogelijke bestemming veel meer een rol dan bij de pkn. Je moet naar de kerk komen om Gods genade te krijgen en zo deze bestemming te ontlopen. Waar ik nu kerk, heeft de dominee het nooit over de hel. Het gaat daar meer over de goedheid van God. Dat maakt het misschien makkelijker voor mensen om weg te blijven e je eigen leven te leiden. Het is misschien speculatief van mij, maar toch….

      2. Interessante observatie. Het verhaal van hel en verdoemenis was er vroeger ook bij de katholieken, maar dat was al verzacht tegen de tijd dat ik bewust de vertellingen in de kerk volgde. Wat jij beschrijft doet mij denken aan hoe machtswelluste politici op een vijandbeeld wijzen om zichzelf onmisbaar te maken. En een God die vol goedheid is, zal niet zo snel boos worden. Hebben we dan toch dreiging nodig om in het gareel te blijven?

      3. De bijbel wordt door deze mensen beschouwd als onfeilbaar en daar wordt inderdaad met zoveel woorden over de hel gesproken, vandaar… En ja, zo’n stok achter de deur kan best zijn nut hebben. Dat is natuurlijk ook een belangrijke functie van ons strafrecht.

  3. Ellie Schmitz

    Ook katholiek opgevoed. Tot mijn 17de sowieso op zondag naar de kerk, daarna niet meer. Het katholieke geloof an sich zegt mij niets meer, geen hel en verdoemenis meer voor mij, wel is er nostalgie naar beelden, kapelletjes onderweg en kerken van binnen zien, kaarsjes opsteken doe ik altijd en overal.

    1. De processie buiten op het kerkhof volgend achter de priester in zijn plechtige gewaden met staf en zilveren kruis riep bij mij scènes op uit Italiaanse films, want in Zuid-Holland zie je dit eerder binnen kerken. Maar jij komt uit het katholieke zuiden met kapelletjes langs de wegen en daar zijn de rituelen nog een wezenlijk onderdeel van het dagelijkse leven. Mooi, ook zoals je dat onlangs beschreef.

      1. Ellie Schmitz

        Hoewel ik 45 jaar weg was uit het katholieke Limburg, werd ik toch weer nieuwsgierig naar de processie. Trouwens, nu woon ik er alweer 15 maanden, het was als tijdelijk bedoeld, maar geen geschikt huis waar dan ook te vinden, een huis waar ik weer een ‘thuis’ kan maken…

Reageren mag

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.