Brokstukken van een burn-out (2)

‘En toen, maakte je keuzes (of werden ze gemaakt) waardoor het beter werd voor jou? Wat was daarin het belangrijkste, ander werk, andere omgeving?’, vraagt Petronella onder het voorgaande logje over de brokstukken van een burn-out. (Bedankt hiervoor.) Jouw reactie komt binnen wanneer ik besef dat het laatste woord nog niet is gezegd. Want er zijn positieve en negatieve gevolgen: financieel en mentaal, voor mijn relaties, carrière en persoonlijke perspectieven. Al moet ik zelfs nu, tien jaar later, nog afwachten waar de nasleep van die burn-out uiteindelijk toe zal leiden.

Dat het inderdaad een burn-out was, is nu wel aannemelijk. In mijn geval waren de klachten direct gerelateerd aan een werksituatie vol stressfactoren. Dan lijkt de oplossing eenvoudig. Een andere functie binnen de organisatie of baan daarbuiten zoeken en weer fris verder. Want aan die stressfactoren zelf viel weinig te doen. Maar een alternatieve interne functie was niet aan de orde. En vooraf was duidelijk dat elders een baan vinden, ook heel lastig zou worden.

Mijn leeftijd en ongebruikelijke loopbaan, de crisis en de weinige vacatures binnen de sector speelden rond 2009 elk een rol. Daardoor kwam ik voor het blok te staan. Want ziek melden was geen optie. Dan had ik een zwaar frustrerend traject in gemoeten, waaraan de gedachte alleen al mij alle energie ontnam. Over de vervolgstappen heb ik zwijgplicht.

Een eigen bedrijf, waarmee ik naast mijn baan al was gestart, is niet goed van de grond gekomen. Later, toen ik na diverse tijdelijke contracten tussen alle regels in viel en geen enkel inkomen meer had, kwam de twijfel. Had ik mij toch gewoon ziek moeten melden? Dat doet tenslotte iedereen. Was ik dan beter af geweest? Op de praktische consequenties schrijf ik een beschouwing in een volgend log.

Persoonlijk vind ik de vraag of je blijvende klachten aan een burn-out overhoudt belangrijk. Wat doet het mentaal met je? En met je lichaam: hoeveel langdurige spanning door negatieve stress kan dat aan?

Volgens arbeids- en organisatiepsycholoog Wilmar Schaufeli zijn werk gerelateerde stressklachten ‘een van de belangrijkste redenen waarom mensen door het UWV worden afgekeurd.’* Hieruit blijkt al dat je jarenlang uitgerangeerd kan blijven. Periodiek krijgen uitkeringsgerechtigden een herkeuring. Dan kan een verzekeringsarts een eerdere afkeuring herzien of verlengen. Na een burn-out kan je ook gedeeltelijk arbeidsongeschikt worden verklaard. Daarna verricht je met een gedeeltelijke uitkering aangepast werk of maak je minder uren. Toch zijn er evengoed mensen die er weer helemaal bovenop komen.

Wat ik bij mezelf leek te bespeuren, was dat ik achteraf mentaal minder aan kon, in allerlei opzichten. Eenmaal weg bij die organisatie zocht ik naar ander werk. Thuis ebden de spanning en de stress grotendeels weg. En daarmee verdwenen de fysieke klachten ook al snel. Maar er hoefde maar dít te gebeuren of de spanning kwam in volle omvang terug. Het minste bracht mij al uit balans en zorgde voor stress.

Terwijl ik vroeger redelijk nonchalant telefonisch naar een vacature kon informeren [gewoon even inbeelden dat je het kan], schoot ik nu bij voorbaat al compleet in een kramp. Het idee dat er weer iets van mij werd verwacht. Dat ik moest presteren. Dat mijn stem helder moest klinken. Dat ik geen enkele fout mocht maken. Dat ik moest voldoen aan het beeld dat men had van een ideale kandidaat. Whatever dat beeld ook was. Ik ging er zowat van hyperventileren. Of eigenlijk deed ik dat al.

Faalangst, echt verlammende faalangst. Terwijl ik dacht dat ik daar toch aardig overheen was. Maar er zat inmiddels een nieuwe generatie aan de andere kant van de lijn. Ineens waren de taal en voorwaarden op de arbeidsmarkt gewijzigd. Zomaar, terwijl ik even met wat andere zaken bezig was geweest. Alsof heel mijn CV plotseling waardeloos was.

Het leek ook wel alsof de prikkels van buitenaf heftiger binnenkwamen. En het leven in een studentenstad midden in de Randstad is woelig. Ik had behoefte aan echte stilte, en die was nergens meer te vinden. Zodra ik buiten kwam, ontstond er een sluimerend gevoel van onrust. Alsof je permanent alert moet zijn. Het vermoeide mij steeds meer. Daarom ben ik later verhuisd naar een dorp in een andere provincie.

Toen ik weer tijdelijk werk kreeg, bespeurde ik een ander opvallend verschil met voorheen. Want waar ik gaandeweg had geleerd om soepel met ad-hoc situaties om te gaan, leken mijn improvisatievermogen en flexibiliteit ineens deels verdwenen. Was er tijdens die burn-out iets beschadigd geraakt? Was mentaal de rek eruit? Kon ik niet langer snel genoeg denken? Waar waren mijn mentale elasticiteit en wendbaarheid gebleven?

Nu heb ik onder normale omstandigheden nergens last van. Zet mij in een hoekje, laat mij zelfstandig onderzoek doen, websites bijhouden, gegevens ordenen of teksten schrijven en alles loopt op rolletjes. Om informatie te vergaren bel ik zonder schroom met Jan en alleman. Maar zodra ik te veel druk ervaar of met complexe vragen worstel, duiken de symptomen weer op. Hoofdpijn, moeilijk in slaap komen. Tot op zekere hoogte leer je met mentale druk omgaan. Bijvoorbeeld door tijd te winnen om na te denken.

Toch heb ik uiteindelijk iets van mijn veerkracht verloren. Er valt nog wel wat aan te doen via bewuste keuzes, ontspanning en mindfulness. Maar heb je eenmaal een burn-out gehad, dan ben je vatbaarder voor een volgende. Dat is een gegeven. Daarom valt voor mij nu een aantal hectische functies af die ik eerder wel aan kon. Wordt er met reden ‘stressbestendig’ of ‘tien ballen tegelijk in de lucht houden’ vermeld in een vacature, dan pas ik. Want das war einmal. En ik moet er niet meer aan denken ook.

Voor * zie Ianthe Sahadat en Margreet Vermeulen, beschouwing Opgebrand, de Volkskrant, Sir Edmund, 5 januari 2019.

18 gedachtes over “Brokstukken van een burn-out (2)

  1. Ja, je verliest veerkracht. Ja, je bent kwetsbaarder. Maar laten we ook niet vergeten dat we ouder worden. Ook daardoor verlies je veerkracht en word je kwetsbaarder.
    Ooit, toen ik nog niet zo lang de diagnose fibromyalgie had, zat ik bij de bedrijfsarts en zei, ‘… en dan moet ik van de week ook nog op en neer naar Utrecht voor de opleiding. En dat met dit lijf’. Zegt zij, ‘Ik ben gezond, maar zou daar ook tegenop zien. Schuif niet alles op je ziekte.’

    Daar probeer ik mij aan te houden. Deels is het ook het gewone proces. Maar lastig is het wel, want toegeven dat ik ouder word is lastiger dan zeggen, ik heb een burn-out gehad en ben nu extra gevoelig..

    Stom gedoe allemaal.

    1. Ja nou, wat een stom gedoe inderdaad. 😉
      Het is waar dat leeftijd op een gegeven moment een rol gaat spelen en dat we daardoor ook iets meer hersteltijd nodig hebben.
      Voor mij is een ding wel duidelijk: als ik onder goede omstandigheden (thuis bijvoorbeeld) aan iets interessants kan werken, bruis ik nog onverminderd van energie. Maar zodra er stress bij komt, moet ik vol op de rem trappen om niet onmiddellijk heftig te reageren. Het zit bij mij (nog) zo dicht onder het oppervlak. Liever zeg ik gekscherend dat ik een semi-ouwetaart ben, dan dan ik iets mentaal kennelijk niet meer goed aan kan.

      1. Onder de juiste omstandigheden kan ik de wereld aan… En soms zijn er momenten, dan nekt de wereld mij in een ogenblik. Maar… het gaat steeds beter. Ook omdat ik steeds beter nee kan zeggen. Of ik dat in een toekomstige werksituatie nog steeds kan, zal de tijd uitwijzen.

  2. Je verhaal maakt indruk op me, bedankt voor het delen. Wat opvalt is hoe goed je erover kunt schrijven. In lichtere mate heb ik enkele van de beschreven symptomen ook ervaren door drukke banen en vooral ook door een hoog verwachtingspatroon dat nog het allermeest in mijn eigen hoofd zat. Ik vond veel herkenning in artikelen en boeken over introversie, hsp, en onlangs het impostor syndroom. Wellicht herken je daar ook zaken in. Je hebt gedaan wat je kon om te herstellen en je te beschermen. Misschien ben je nu wel meer jezelf geworden, wie weet. En, laten we eerlijk zijn, eigenlijk zijn functies eisen zoals ‘het schaap met de 5 poten’ en ’10 ballen in de lucht houden’ toch ook best belachelijk he? Betekent dat je altijd moet hollen en nergens goed in kunt worden. Je moet het maar van iemand durven vragen.

    1. Dank je wel voor je treffende en begripvolle reactie.
      Ik herinner me dat jij op je blog al meer hebt geschreven over hsp. Ik ben daar zeer terughoudend in geweest, omdat het lange tijd wetenschappelijk niet werd onderkend. Daar schijnt nu verandering in te komen. Ooit heb ik een beroemd vragenlijstje ingevuld en 39 van de 40 punten klopten. Het lastige op onze arbeidsmarkt is, dat je dit niet zomaar rond kunt bazuinen. Voordat je het weet, werkt het tegen je. Tenzij het natuurlijk om een functie gaat waarin hsp juist zeer handig is. In het volgende logje over de burn-out rep ik over het begin van een nieuwe zoektocht. Daarin wil ik hsp meenemen, want ik ben er van overtuigd dat we dit ten goede kunnen aanwenden.
      En ja, die 5 poten en 10 ballen zijn gewoon belachelijk. 😉

  3. Ellie Schmitz

    Ik lees deze logjes met veel aandacht, veel symptomen die je benoemt zijn zo herkenbaar. En ja, de leeftijd speelt ook mee, hoewel ik daar niet aan wil denken 😉

    1. Ja, ik vermoedde al dat het jou geheel of gedeeltelijk bekend voor zou komen. Soms wordt er gedaan alsof een burn-out een taboe (zwakte) is, maar het is eerder een les dat dit iedereen kan overkomen.
      En ach, die leeftijd. Er kleven nadelen aan, maar ook voordelen. Toch?

      1. Ellie Schmitz

        En het getuigt er ook van dat we alles hebben gegeven. Zie het idd ook, net als het hele leven, als een les en al is het een heftige gebeurtenis, het geeft ook weer ontwikkeling en groei, tenminste als je de kracht daarvoor weer wil gaan gebruiken. De leeftijd geeft wel rust maar soms ook een gehaastheid, teveel willen doen.

      2. Helemaal waar, Ellie. Ik zie het ook als een ontwikkelingsproces dat nog onverwachte, mooie zaken kan brengen. Alleen al een dieper inzicht in mensen.

      3. Ellie Schmitz

        Ja, dat inzicht in mensen, dat klopt inderdaad, Karin. En dat je daar ook op kunt vertrouwen, dat geeft mij dan ook een bepaalde mate van rust.

  4. Ik herken wel iets van na een programmeerproject begin jaren 2000 waar ik bij betrokken was dat helemaal uit de hand liep. Daarna ben ik ook veel voorzichtiger en angstiger geworden zoiets aan te nemen. Overigens had ik het ook nadat ik mijn studie afgebroken heb, in 1988. het heeft toen lang geduurd voordat ik weer iets ‘ingewikkelds’ aandurfde. Tegenwoordig zit ik gelukkig wel op mijn plek wat dat betreft, en weet ik wat ik wel en niet moet aanpakken.

    1. Welkom terug!
      Ik heb je gevolgd, voor zover je de laatste tijd schreef, en ben blij voor je dat je nu weer (of eindelijk?) goed op je plek zit. Ik kan me voorstellen dat je kopschuw werd na eerdere slechte ervaringen. Het is zo belangrijk dat je werk kunt doen dat je ligt onder omstandigheden waarbij je je prettig voelt.

  5. Je maakt indruk op me, door de manier waarop je alles neerschrijft nu. Het is eigenlijk best wel erg te realiseren hoe symptomen van burn-out lang weggeschoven zijn als zijnde ‘iets tussen je oren’, en hoe nu steeds meer blijkt dat je je leven lang rest verschijnselen blijft houden. En ja, daarbij speelt leeftijd natuurlijk een rol. Ik ga gauw door naar deel 3…

    1. Dank je wel. Het opschrijven en alles op een rijtje zetten is een goed proces geweest, al wist ik tot vorige week niet dat het er kennelijk nog uit moest. Ongetwijfeld was en is er nog altijd veel onbegrip. Niet alleen vroeger, maar ook in omringende landen waar de samenleving harder is (Angelsaksische cultuur o.a.) Ik merk het meteen wanneer mensen uit het zakenleven komen.

Reageren mag

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.