Fantasierijk geheugen

Toen ik aan het onderzoek naar mijn voorouders begon, viel mij al op hoe snel er gaten vallen in overgedragen verhalen uit het verleden. Vorig jaar vertelde mijn vader over zijn eigen jeugd. In de koude winter van 1946/1947 was hij twaalf jaar. Zijn school bleef een poos gesloten omdat de brandstof voor verwarming op was. In die periode kon hij leuk bijverdienen door bestellingen rond te brengen voor de bakker. Met een slee trok hij naar afgelegen boerderijen buiten het dorp. Het geld dat hij daarmee verdiende, mocht hij houden. Dat vertelde hij op 28 augustus 2016.

Ik weet dit zo precies, omdat ik zijn woorden direct na ons gesprek op schrift heb gesteld. Aantekeningen maken is de enige manier om iets accuraat te onthouden. Ik ken mijn geheugen en weet hoe onbetrouwbaar het is. Maar volgens mijn moeder is het verhaal toch gedeeltelijk onwaar. Zij beweert dat mijn vader zijn verdiensten moest afdragen. Want hij groeide op in een groot katholiek gezin dat het geld goed kon gebruiken.

Voordat je het weet, kom je dan in een welles-nietessituatie terecht. Maar hoe zat het nu echt? ‘Het geheugen is buitengewoon gevoelig voor verdraaiing en suggesties, toont forensisch psycholoog Julia Shaw aan’ in haar boek De illusie van het geheugen. (Sir Edmund, 25 februari 2017.) Aan fantasie geen gebrek. Vooral aan mijn moeders kant houden sommigen wel van een sterk aangezet verhaal. Haar vader beklom graag een podium en deed mee aan optochten met maskerades. En dan zwijg ik nog over het Franse deel van haar voorouders.

Mijn vader komt juist uit een rustige en nuchtere familie. Daar houden ze ook wel van een geintje, maar overdrijven is er doorgaans niet bij. Wat het verhaal betreft, ben ik eerder geneigd om mijn vader te geloven, dan mijn moeder. Hij was tenslotte de hoofdpersoon. Bovendien zal hij het beste hebben geweten hoe het er bij hem thuis aan toeging. Mijn moeder had mijn vader die winter nog niet eens ontmoet.

Mocht mijn vader het geld houden, of was dat wensdenken achteraf? Wilde hij zijn ouders misschien in een goed daglicht plaatsen? Moest hij die winter toch zijn loontje afdragen? Een gedeelte of alles? Wist hij het eigenlijk zelf nog, bijna zeventig jaar na dato? Waarschijnlijk droeg hij, toen hij mijn moeder al kende, een deel van zijn salaris wel af als kostgeld. Dat deden zijn oudere broers en zussen namelijk ook. Denkt mijn moeder daarom dat hij die winter zijn verdiende guldens, kwartjes en stuivers moest inleveren?

‘Als we ons al een geheel verzonnen gebeurtenis kunnen toe-eigenen, is het overnemen van herinneringen aan gebeurtenissen die anderen hebben meegemaakt niet vergezocht. …
We houden de verhalen van onze moeders voor onze eigen herinneringen, plakken de herinneringen van broertjes of zusjes in ons persoonlijke relaas en associëren herinneringen bij elkaar op grond van een foto. En we zijn ons van geen kwaad bewust.’

Op 28 augustus 2016 was voor mijn vader de waarheid dat hij zijn bijverdiensten mocht houden. En zijn herinnering aan zijn herinnering blijft voorlopig de werkelijkheid voor mij.

6 gedachtes over “Fantasierijk geheugen

  1. Zusje

    Een heel mooi en herkenbaar stukje om te lezen.Ook mijn geheugen schiet af en toe te kort en ook ik betrap me erop soms te twijfelen aan herinneringen. Tevens heb ik wel eens iemand vol overtuiging iets horen opdissen wat ík heb meegemaakt, als zijnde zijn verhaal…..

  2. Ik betrap mezelf er wel eens op dat ik verhalen koppel die helemaal los van elkaar in de tijd hebben gespeeld. Hersenen willen nu eenmaal koppelingen maken, dat gebeurt ook met dromen. Het is goed om je daarvan bewust te zijn en af en toe aan jezelf te twijfelen.

    Zelf heb ik ook kostgeld betaald. Alleen lang niet zoveel als mijn 6 jaar oudere broer die al snel een volledige baan had. Mijn 7 jaar jongere broer heeft zover ik weet geen kostgeld betaald, die heeft wel als een van de weinige zakgeld gekregen. Toen hadden m’n ouders het niet meer nodig. Daar zit waarschijnlijk ook je antwoord. Als je vader de jongste was en er betaalden al 3 oudere broers kostgeld, dan zal het kleine beetje van een 12-jarige niet aangesproken worden. Mogelijk heeft ie op latere leeftijd wel betaald en zal dat verteld hebben aan je moeder die er haar verhaal van heeft gemaakt.

Laat een reactie achter op Zusje Reactie annuleren

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.