Verbinding voor de toekomst

Soms blijven opmerkelijke beelden en gedachten uit gesprekken en documentaires hangen. Nu dwarrelen er meerdere door mijn hoofd. Ogenschijnlijk is er nog weinig samenhang, maar er schuilt een boodschap in. Ik zag 2Doc: De man die de wereld wilde veranderen. Dat gaat over kunstenaar Peter Westerveld. Hij wilde met geulen de wereld groener, koeler en klimaatbestendig maken. Daarna verscheen Geert Mak in College Tour en toen Floortje gaat terug naar Syrië, deel 2. Ook was ik proefpersoon voor een coach in opleiding. Onderwerp van gesprek: Hoe breng ik het toekomstperspectief terug in mijn carrière? En er was een uitzonderlijk mooie aflevering van Exitus in Abchazië. Tot besluit las ik een artikel over de cello als bindmiddel. Nou, zoek maar eens naar een aanwijzing.

Eerst het idee van Peter Westerveld. Hij is de visionair achter Justdiggit. (Ik verwijs al jaren in de rechterkolom van Raam Open naar deze organisatie.) Hij was zeer bezorgd over de toenemende droogte in grote delen van de wereld. Niet alleen om ecologische redenen. Het veroorzaakt op het platteland armoede en sociale ontwrichting, met de voorspelde vluchtelingenstromen uit Afrika en Syrië als gevolg.

In 2005 verbleef ik een weekend in Serena, Amboseli, Kenia, waar de droogte al zichtbaar was. De plaatselijke herders hadden hun geitjes een soort broekje omgebonden. Dit om te voorkomen dat ze zwanger zouden worden, want er was steeds vaker te weinig voedsel. Kuddes olifanten verwoestten bomen, omdat het gras nauwelijks doorgroeide. En de ijskap van de nabijgelegen Kilimanjaro was dat jaar weer gekrompen. Ontwikkelingswerkers en lokale bewoners merken al vroeg wat er gaande is. Hun inzichten kunnen een voorspellende waarde hebben.

Terug naar Justdiggit. Om droog en geërodeerd land weer begroeid te krijgen, kan je op grote schaal strategisch geplaatste geulen graven. Die vangen het water van sporadische stortbuien op en leiden het naar bassins. Dankzij slim gebruik van windrichting en watercirculatie in de lucht, blijft een groot grondgebied langer nat. De documentaire toont hoe een proef van Westerveld’s plan in Amboseli effectief uitpakt. En je ziet de worsteling om op grote schaal steun en financiering voor zijn plan te krijgen.

Een fragment springt er voor mij uit. Westerveld en zijn team mogen een presentatie geven voor een groep wetenschappers aan de Wageningen Universiteit. Het verloopt nogal knullig, dat moet gezegd. Maar kenmerkend is wat een medewerker over de negatieve houding van de geleerden opmerkt. Want Westerveld heeft geen universitaire opleiding. Hij heeft wel 35 jaar in Afrika gewoond en een briljant idee. Gelukkig komt de samen- werking later alsnog op gang.

Exitus dan. Deze keer trekken de twee jonge beeldkunstenaars naar Abchazië. Ze worden daar achterdochtig benaderd door een Russisch sprekende man. Maar Bel’giya is goed. Hij loopt even weg en komt terug met een kan. Na snel vijf glazen wijn beleefd achterover slaan, kunnen ze weer gaan. Dan volgen rauwe beelden van een half verlaten gehucht, omringd door groene bergen in mistflarden. Dorpsmeisjes in felgekleurde jasjes komen naar die twee vreemde snuiters kijken. Ze vertellen dat ze het liefste naar school toe gaan.

Daarna krijgt Geert Mak het woord in College Tour. Ook hier vallen enkele fragmenten op. Een student vraagt hem naar de voorspellende waarde van geschiedenis voor de nabije toekomst. Mak merkt op dat je periodes in het verleden niet zomaar met nu kan vergelijken. De toekomst blijft onzeker en elke situatie is net weer even anders. Zorgelijk vindt hij de behoefte van mensen aan sterke leiders als Poetin en Erdogan. (‘Er is een roep om zekerheid.’) En zorgelijk is het groeiende populisme in Europa en Amerika. (Populisme is ‘een ventiel van ongenoegen en angst.’)

De komende ontwikkelingen zullen toch afwijken van die in de jaren dertig. Want de huidige samenleving en mogelijkheden zijn gewijzigd. Wel vindt Mak de situatie in Europa gevaarlijk. De aanwezige (hoogopgeleide) jongeren denken overigens positief over de Europese Unie. Zij beseffen dat je niet terug kan keren naar de natiestaat uit de negen- tiende eeuw.

Mak zegt ook: Er komen steeds meer immigranten, die bepalen de stad. Je houdt altijd fricties tussen immigranten en autochtonen, en dat moet je eerst uitzweten. Hij vertelt over zijn ontmoetingen bij de brug in Istanbul. De mensen daar praten op exact dezelfde manier over nieuwkomers uit het verre ‘achterlijke’ Anatolië als autochtone Nederlanders over de mensen in Amsterdam-West.

Zijn advies tot besluit: ‘Ga gewoon zoveel op reis als je nu nog kunt, leer talen, blijf nieuwsgierig, durf te twijfelen en laat je niets wijsmaken.

En dan de documentaire van Floortje in Syrië. Zij brengt het advies van Geert Mak in praktijk. Opmerkelijk genoeg gaat het leven in delen van steden en het land normaal zijn gang. Dit terwijl er een stadswijk verderop nog gevechten gaande zijn. Bizar, maar feitelijk net zo bevreemdend als de tegenstelling tussen extreem arm en rijk. Wat mij choqueert, zijn de kooien op straat waarin IS vrouwen als slaven te koop aanbood. En weer is er een andere kant. Zoals de man die zijn kapotgeschoten huis herstelt en de liefde van inwoners voor de vermoorde pater Frans. Ze hopen allemaal op een nieuwe kans.

Verder was er die sessie als proefpersoon voor een coach. Want ik merk (alweer) dat ik in mijn zoektocht naar werk vastloop. Hoe nu verder? Vandaar mijn behoefte aan praktisch advies. Alleen geeft een goede coach dat niet. Je moet er toch zelf achter komen. Wat dan helpt, is een combinatie van inlevingsvermogen en de juiste vragen. Weer terug naar de kern, naar mijn intrinsieke waarden en naar wat mij werkelijk motiveert. Ik draai al jaren rond in cirkels, want een sterke drijfveer verloochent zich niet.

Maar ja, die beren op de weg. Opleiding en zo. Afwijzingen, waarvan ik er al honderden heb ontvangen. En opmerkingen, die je soms doen wankelen. Blijf maar eens ‘in je kracht staan’ na een opeenhoping van mindere ervaringen.

We kwamen op mijn behoefte aan overzicht. Dat gaat ver terug, namelijk helemaal tot mijn pubertijd. Een periode waarin ik dingen vaak niet goed kon plaatsen en onvoldoende begreep. Het zorgde voor twijfel en onrust. Nieuwsgierigheid zit in je of niet. Ik ben leergierig en wil vaak precies weten hoe het zit. Vandaar dat ik informatie verzamel en zorg voor overzicht, zowel privé als in mijn werk. Dankzij overzicht, of een vogelperspectief, ontstaan inzicht en begrip. Daarmee kan je overal boven staan en dat geeft helderheid en rust.

We belanden nu eindelijk bij die cello’s als verbindende factor. Er staan twee artikelen in VPRO Gids #42 over de Cello Biënnale. Ik haal er wat citaten uit.

Cellist Jean-Guihen Queyras: ‘In de compositie Nomaden van Joël Bons vloeien allerlei wereldse muziekstromen samen. Van de Indiase sarangispeler Dhruba Ghosh tot de Chinese shengmeester Wu Wei. Queyras trekt als een soort troubadour door de zaal. ‘Als cellist beweeg ik van de ene wereld naar de andere, en treed ik met alle musici in dialoog. Ik zal in verschillende modi moeten improviseren. Samenwerken met deze geweldige musici uit alle windstreken wordt het spannendste festivalmoment voor mij.’’

Uit een ander artikel: Celliste Dagmar Slagmolen onderstreept het blijvende belang van Michail Boelgakov. ‘Ik denk dat er momenteel weer naarstig behoefte aan is duidelijkheid. De valkuil hierbij is dat mensen zich vaak vastklampen aan diegene de het hardst schreeuwt. We willen niet in een dictatuur leven, maar het verlangen naar helderheid is blijkbaar diepgeworteld. Dat de willekeur van een tiran het leven juist angstiger kan maken, is iets wat velen pas ondervinden als het te laat is. Bovendien kun je niet, zoals in het Westen te vaak is gedacht, dictaturen zomaar vervangen door democratie.’

En: ‘Wie werkelijk vrij wil zijn, zal zich niet geborgen voelen en wie zich geborgen wil voelen, zal nooit echt vrij kunnen zijn. Die dualiteit is de kracht van de kunstenaar. Verbinding zoeken en toch voldoende afstand bewaren. Kunstenaars laten zien dat de werkelijkheid vele gezichten kent en soms niet eens onder woorden gebracht kan worden. … Het trainen van die flexibiliteit, om de realiteit soms even vanuit een ander perspectief te kunnen bekijken, dat is precies wat kunst onontbeerlijk maakt voor een gezonde maatschappij.’

Ik ga een ultieme poging doen om beroepsmatig terug te keren naar de kern. Laat mij een verbindingskunstenaar worden.

Ik wijs alvast op de komende uitzending van VPRO Tegenlicht (NPO, 16 oktober). Die gaat over Silicon Savannah en de ontwikkelaars van apps in Nairobi. De indruk bestaat dat er geen nieuwe ideeën uit Afrika komen. Wat een cliché. Tien jaar geleden introduceerden voorlopers al het innovatieve M-Pesa. Ik geloof dat de huidige jonge generatie ons nog versteld zal doen staan.

3 gedachtes over “Verbinding voor de toekomst

  1. ‘Wie werkelijk vrij wil zijn, zal zich niet geborgen voelen en wie zich geborgen wil voelen, zal nooit echt vrij kunnen zijn.’.

    Want vrijheid is een straf.

    Je hebt er iets moois van gemaakt! Super!

  2. Pingback: Vluchtelingenbeleid: input voor de EU-migratietop – Raam Open

Reacties zijn gesloten.