Onvoorwaardelijk basisinkomen

Op maandagochtend maak ik een inspirerende wandeling met iemand van het netwerk voor werkzoekenden. We pauzeren in de mist op het terras van de Westerbouwing wanneer onder de opstijgende wolkenflarden ineens een zonovergoten rivierlandschap verschijnt. Dan denk je echt: wat is nu eigenlijk het probleem? Thuis wacht een e-mail over een petitie voor het basisinkomen. Om diverse redenen ben ik daar voorstander van.

Over de hoogte van het bedrag, de wijze van financiering en de minimaal benodigde criteria valt nog best wat te zeggen. Denk aan maandelijks circa € 1.200 voor iedere Nederlandse staatsburger boven de 18 jaar. Dan zie ik deze voordelen van een onvoorwaardelijk basisinkomen:

  1. De WW, WAO, AOW, ziektewet, bijstand, studiefinanciering en veel aanvullende randvoorzieningen worden overbodig. Dat scheelt een enorme administratieve rompslomp voor de overheid. En het bespaart uitkeringsgerechtigden betutteling, frustratie en ergernis. Een deel van de aan stress gerelateerde zorgkosten valt weg. Premies voor ziektekostenverzekeringen kunnen omlaag. Een deel van de landbouwsubsidies kan worden afgebouwd.
  2. Alle huisvrouwen/-mannen, vrijwilligers en mantelzorgers worden automatisch betaald. Dat is erkenning en waardering voor hun sociale en maatschappelijke werk. Een deel van de kosten voor kinderopvang kan vervallen. Mensen krijgen meer tijd voor vrijwilligerswerk, de zorg voor kinderen en voor elkaar. Er ontstaat meer ruimte voor sport, cultuur en natuurbeheer. Dat levert ook financieel winst op. Het mooiste werk is in ons land vaak onbetaald.
  3. Je kan gewoon blijven werken en daarmee extra geld verdienen. Leuk voor degenen die van luxe houden, dure hobby’s hebben of ambitieus en competitief zijn.
    (Uit onderzoek blijkt dat mensen die twintig jaarlijkse cheques van USD 25.000 in een loterij winnen, meer sparen en iets minder gaan werken. De meesten blijven aan de slag. Bron: Guido Imbens, de Volkskrant 10 oktober 2016.)
  4. Met een basisinkomen heb je minder zorgen. Ontspannen mensen hebben de mentale ruimte om echt innovatieve ideeën te ontwikkelen voor de toekomst van de arbeidsmarkt. Daar is nu een grote behoefte aan.
  5. Je kan stoppen met werken wanneer je dat zelf wilt, want de AOW-leeftijd is voortaan onbelangrijk. De ‘concurrentie’ tussen generaties op de arbeidsmarkt neemt af. Voor mij zou dat een opluchting zijn. Ondanks mijn vier beroepen vind ik trouwens moeilijk werk. Dit komt mede door automatisering, overheveling van werk naar het buitenland en structurele bezuinigingen. Veel functies werden complexer en de omstandigheden zijn nu hectischer. Een deel van de bevolking kan dat gewoon niet (meer) aan.
  6. Je kan een voltijdsstudie voor een kansrijk beroep volgen wanneer je al vijftig bent en je zo omscholen. Daarna ben je weer beter inzetbaar op de arbeidsmarkt.
  7. Mensen die nu geen of nauwelijks inkomen hebben en zwaar interen op hun vermogen, krijgen een vangnet. Ze vallen nu tussen de wal en het schip.
  8. Als je een bescheiden inkomen gewend bent, hoef je bij tegenslag (langdurige ziekte, werkloosheid, faillissement) minder snel je huis te verkopen.
    Anderzijds kan een basisinkomen mensen makkelijker aan een hypotheek helpen. Dat is weer gunstig voor de huizenmarkt en aanverwante sectoren.
  9. Vermoedelijk neemt criminaliteit af. (In verschillende voorstellen krijgen gevangenen overigens geen basisinkomen.) Dit leidt tot een veiliger gevoel.
  10. En misschien wel het grootste voordeel (van basisinkomen2018.nl): Het monopolie van betaalde arbeid als zou het de hoogste vorm van zingeving zijn, zal verminderen. (Hear, hear!)

GroenLinks wil in onze gemeente een basisinkomen experiment uitvoeren met mensen in de bijstand. Na wat heen en weer ge-e-mail leer ik dat bijstandsgerechtigden voor de lokale politiek extra interessant zijn. Daar baal ik van, want zo gaat die partij op verkeerde wijze met het plan aan de haal. Het onvoorwaardelijk basisinkomen is bedoeld voor iedereen. Dus ook voor mensen met een parttime baan, voor een tweeverdiener en voor een miljonair. Met een beperkt gedefinieerde doelgroep krijg je onbetrouwbare resultaten en ondermijn je de steun van mensen die uitgesloten zijn. Daarom vind ik dat ze een dwarsdoorsnede van de Nederlandse bevolking moeten nemen.

Bij de petitie van GroenLinks ontbreken concrete cijfers voor de financiering. Maar op internet staan berekeningen voor een landelijk basisinkomen. De een wil het geld halen bij banken en nutsbedrijven. De ander kijkt naar microbelasting van financiële transacties. Logischer is onder andere een samenvoeging van de budgetten voor alle sociale voorzieningen en verwachte besparingen. Dat zal echter niet genoeg zijn. (Een overzicht van diverse opties en berekeningen stond op basisinkomenvoordummies.nl.) Ik ben ervan overtuigd dat de financiering rond kan komen. Alleen al omdat de ECB een zinvolle(re) bestemming voor vers geperst geld nodig heeft.

Het initiatief van GroenLinks past in een beweging die ook elders in het land opduikt. Men wil eerst lokaal experimenteren en het basisinkomen vervolgens nationaal invoeren. In dat geval gaan onmiddellijk andere factoren meespelen. Zoals een internationaal aanzuigende werking.

Ik denk dat linkse partijen er goed aan doen om rechtse partijen al bij voorbaat de wind uit de zeilen te nemen. Dat kan door rechts te denken en passende voordelen klaar te hebben. Maar dan moet links de vaak terechte zorgen van rechts wel serieus nemen. Want zo’n proef is op termijn de kans om uiteindelijk wereldwijd bestaanszekerheid te bereiken.

15 gedachtes over “Onvoorwaardelijk basisinkomen

    1. Nu je het zegt, waarschijnlijk heb ik jouw weldoordachte tekst al eerder gelezen. Er blijft een groep die altijd moeite zal houden met geld en extra gevoelig is voor marketing. Het zou mooi zijn als ook gedragswetenschappers en psychologen vanuit hun expertise meedenken bij dergelijke experimenten (basisinkomen). Pas na grondig testen kan je goed kijken naar de neveneffecten en toewerken naar passende randvoorwaarden.

  1. Hier in Wageningen hebben we al goedkeuring voor het experiment, samen met Utrecht, Nijmegen en Groningen. Het lastige is dat het experiment in de wet moet vallen, en daarom wordt ook hier het experiment geen basisinkomen genoemd, maar loslaten van de regelgeving rond de bijstand. Hier is D66 de trekker. Ik ben er reuze voor, je noemt goede argumenten. Ik denk dat Nederland eraan toe is.

    1. Het is mooi dat die experimenten nu kunnen worden uitgevoerd. Ongetwijfeld kijken veel gemeentes uit naar de resultaten en ik ook. Wel legt die beperkende wetgeving een probleem bloot: zo is geen objectief onderzoek mogelijk. Daar ben ik erg huiverig voor.
      Stel dat het experiment op onafhankelijke wijze door een universiteit wordt opgezet met een representatieve dwarsdoorsnede van de bevolking en gefinancierd met Europees geld (als dat daarvoor beschikbaar is). Wat zou dan het gevolg zijn voor de resultaten?
      Ik heb net op internet gekeken en kwam jouw bericht ‘Geef vertrouwensexperiment een kans’ (25-09-2015) op de site van de PvdA tegen. De motivatie is zonder meer sympathiek. Is het plan ongewijzigd goedgekeurd?
      Er staat dat mensen niet minder geld mogen krijgen. Dan neem ik aan dat je bedoelt bijstand plus alle aanvullende regelingen voor zorg, huur, nieuwe wasmachine, schoolkosten, sport, etc. Wat is dan het gemiddelde bedrag per maand per persoon waar Wageningen van uitgaat voor het experiment?

      1. Ons plan is helaas niet ongewijzigd goedgekeurd. De deelnemers mogen niet onbeperkt bijverdienen, maar tot een beperkt bedrag rond de 190 euro per maand meen ik. Universiteit Utrecht gaat het onderzoek doen, en heeft aangegeven dat met de voorwaarden van de staatssecretaris geen wetenschappelijk onderzoek mogelijk is. Maar goed, staatssecretaris Klijnsma, PvdA, gaat hierover, en ook de VVD zit in de regering, en haar voorwaarden zijn een compromis tussen deze twee partijen met zo verschillende ideeën hierover.

      2. Jammer, het is zo belangrijk dat die regels over bijverdienen worden losgelaten, in elk geval toch tijdens het experiment. Ik snap dat het voor politici schipperen is en streven naar wat vanwege de sentimenten van diverse partijen het best haalbare is. Volgens een peiling van Maurice de Hond dit voorjaar zijn juist de VVD- en CDA-kiezers het meest negatief over het basisinkomen. Verrassend: van de PVV-kiezers is 37% voor, 46% tegen en 17% neutraal.
        Het zit kennelijk echt in de mindset van VVD/CDA-mensen dat je moet werken voor je geld. Maar dan: bij bedrijven worden zelfsturende teams steeds vaker doorgevoerd, in plaats van strakke leiding via een manager. Vaak met goede resultaten en meer winst. Dat is toch een beetje vergelijkbaar? Waar zijn ze dan bang voor?

      3. Dat standpunt wordt ook duidelijk bij de bespreking van de initiatiefnota van Norbert Klein.
        Voor wie zich goed in dit onderwerp wil verdiepen, zijn dit relevante websites en bestanden:
        Basic Income Earth Network, onderzoek (Engelstalig).
        Initiatiefnota van Norbert Klein: ‘Zeker Flexibel: over anders denken over werk en sociale zekerheid met een onvoorwaardelijk basisinkomen’.
        En voor de echte die-hards, het volledige verslag van het notaoverleg op 19 september 2016

  2. Ik was 40 jaar geleden al voor. Vrees dat ‘links’ het niet voorelkaar gaat krijgen. Nederland is namelijk ontzettend rechts geworden (‘wie niet werkt’ enzo) en links stelt niks meer voor. De tijd van erover dromen is voorbij. En wie is ‘iedereen’?

    1. Wacht even, dan haal ik Maurice de Hond er weer bij. Vraag voorjaar 2016: ‘Er is een voorstel om te komen tot een basisinkomen: iedereen zou van overheidswege een bepaald -beperkt- inkomen ontvangen, ongeacht andere inkomsten en zonder de verplichting om zich beschikbaar te stellen voor de arbeidsmarkt. Het systeem van belastingen en uitkeringen wordt dan hierop aangepast. Vindt u dit een goed voorstel?’ Antwoord allen: ja 40%, nee 45%, weet niet/geen antwoord 15%. Ik durf wel te dromen in dit geval.
      O ja, over de definitie van ‘iedereen’ denkt iedereen anders. Ik denk voorlopig dus aan alle Nederlandse staatsburgers vanaf 18 jaar oud.

      1. Fijn hoe je serieus met mijn reactie omgaat! Daar waar jij de grens legt, zit precies mijn punt. Nederland maakt deel uit van Europa en is al lang niet meer exclusief bevolkt met eigen staatsburgers. Wil je immigranten uitsluiten? Zij zorgen straks wel voor ons pensioen en verzorgen ons als we daarvan afhankelijk zijn geworden. Ik ben voor open grenzen, iedereen moet hier kunnen komen.

      2. Graag gedaan. Het is een interessant onderwerp waar ik mijn tanden in zou willen zetten, ware het niet dat anderen dat al hebben gedaan. Dat vraagstuk van wie wel/wie niet werd ook bij de bespreking van die initiatiefnota behandeld.
        Iedereen roept dat de immigranten straks voor ons pensioen gaan zorgen. Ik vraag mij af of zij dat in werkelijkheid gaan doen. Misschien hebben zij zelf wel andere plannen.
        Wil jij echt iedereen hier laten komen? Met ongeveer zes miljard wereldburgers die het (heel veel) slechter hebben dan wij, ben ik toch een beetje huiverig voor gedrang op ons postzegeltje land. Hoe zie jij dat concreet voor je?

      3. De grenzen moeten open (en de ramen:-)). Niet iedereen wil hier komen en wij moeten ook overal naartoe kunnen. De rijkdom verdelen, de armoe bevechten. Wij zitten nu op een eiland onszelf rijk te rekenen met ons basisinkomen. Der Spiegel zegt het vandaag: “Unser Glück ist das Unglück der anderen.” Dat moet anders. Nederland moet opgeheven, opgaan in Europa.

  3. Pingback: Onvoorwaardelijk basisinkomen – het 11de voordeel | Raam open

Reacties zijn gesloten.