Met objectiviteit wordt alles beter

Op dit moment lees ik Alles wordt beter! Nou ja, bijna alles van Simon Rozendaal. De titel impliceert het al: we denken dat alles steeds slechter gaat. Vergeleken met 50 of 100 jaar geleden is dat onzin. Het boek staat vol positieve ontwikkelingen. We leven langer en gezonder, we weten meer en eten beter, we zijn aanzienlijk welvarender en de wereld is nu veiliger. Heel mooi allemaal. Maar de auteur wil dit zo graag aantonen, dat hij soms de objectiviteit uit het oog verliest. Dat durf ik te stellen, aangezien ik zelf uitgebreid onderzoek naar de leefwereld van mijn voorouders heb gedaan.

Leidse geschiedenisSoms las ik een populair werkje, maar vaker een wetenschappelijk verslag. Werk dat begint met een onderzoeksvraag, een afbakening daarvan, een verkenning van het onderwerp, een hele lading mitsen en maren, afgerond door een zeer omzichtig geformuleerde conclusie en aanzet tot gevolgtrekking. Waarop uiteraard nog meer diepgaand onderzoek moet plaatsvinden. Alles om maar te voorkomen dat er geen ongefundeerd oordeel in sluipt. Want dan gaat niet alleen je onderzoek, maar ook je wetenschappelijke carrière onderuit.

De boeiendste boeken zijn objectief geschreven en bieden nieuwe inzichten. Zoals The Dynamics of Socio-Economic Development. An introduction (490 pagina’s, exclusief 85 pagina’s bibliografie) van Adam Szirmai. Dat is voor mij een bijbel. Ik las het op mijn veertigste voor een opleiding over internationale ontwikkelingsvraagstukken. Hierin kwam alles samen wat ik tot dan toe had gezien en geleerd. Feitelijk beschouw ik het als De Verklaring Voor Hoe De Wereld In Elkaar Steekt.
Boven de inhoudsopgave heb ik aanwijzingen gekrabbeld: ‘In relatie tot theorieën: blijf vragen: Is dat zo? Ontwikkelmethoden zijn naar aanleiding van reacties steeds in beweging.’ Het boek kwam uit in 2003 en sindsdien is er natuurlijk van alles veranderd.

Leiden sociale geschiedenisGraag had ik alles willen onthouden wat ik ooit heb geleerd. Helaas is dat niet het geval en daardoor is dat boek van die Simon Rozendaal in een opzicht irritant. Want het staat vol zie-je-nou-wel-opmerkingen. Mede hierdoor bekruipt mij het gevoel dat hij soms informatie manipuleert. Je kan namelijk keurig juiste feiten verstrekken en via nuancering de indruk van objectiviteit wekken. Maar tegelijk door net dat ene detail weg te laten of net een gegeven iets onder te belichten, de boodschap subtiel een andere lading geven.

Laat ik een voorbeeld geven van mijn onbehagen. Simon Rozendaal schrijft in verband met het gebrek aan schoon drinkwater niets over opgevangen hemelwater. Wel benadrukt hij dat men vroeger veel bier dronk. ‘Sommige bieren (het scharrebier, dat door kinderen werd gedronken) bevatten maar enkele procenten alcohol, maar er waren ook zware bieren.’ En: ‘Iedereen – zowel volwassen als kinderen – moet zo rond 1500 de hele dag min of meer beschonken zijn geweest.’ (Pagina 104).

Zo gesteld, zou je uit die eerste zin kunnen opmaken dat volwassenen geen scharrebier dronken. Echter, in Leiden dronken volwassenen voor dagelijks gebruik wel degelijk bier met een laag alcoholpercentage. (Ze gaven baby’s soms ook een tulletje gedoopt in jenever omdat de kleintjes daar zo goed op sliepen, dit terzijde.)
Waar ik nu tegenaan loop, is dat ik dit absoluut zeker heb gelezen in een van de vele boeken over de geschiedenis van Leiden, maar in welk boek? En als onderzoeksjournalist moet je vervolgens de vraag kunnen stellen: wat is juist? Klopt dit in verschillende plaatsen misschien in beide gevallen?

Wat ik wil, is objectiviteit. Objectiviteit wanneer mensen iets presenteren als een feit. Objectiviteit van journalisten. Als zij niet objectief zijn, hoef ik geen krant meer. Objectiviteit als het om geld gaat. Dus geen leugens zoals bij het ABC-Spaarplan. Objectiviteit van politici. Welke kiezer vraagt om beloften die niemand waarmaken kan? Ik verlang naar objectiviteit, vooral als het gaat om zaken van landsbelang. Misschien wordt dan echt alles beter.

(Met dank aan Mathilde van Sprokkelen voor de verwijzing naar het boek.)

2 gedachtes over “Met objectiviteit wordt alles beter

  1. Ingid van Bouwdijk

    Over objectiviteit van kranten gesproken; heb je ooit het boek Het zijn net mensen van Joris Luyendijk gelezen? Die maakt korte mette met de objectiviteit in de media.

Reacties zijn gesloten.