Mad Max: Fury Road, een recensie

De nieuwste Mad Max is als vanouds mind blowing. Ga deze film zien als je van auto’s, roadmovies en fenomenale over the top races houdt. Ook in deel vier denderen de overweldigende scenes in razend tempo voort. Verwacht geen uitgebreid verhaal. Aan de post-apocalyptische wereld van Mad Max maakt regisseur George Miller weinig woorden vuil. En waarom zou hij? Alles draait om actie in deze driedimensionale uitvoering.

En toch. ‘Ook een actiefilm kan kunst zijn. Mad Max is een doorlopende achtervolging, een ballet van vuur en staal.’, volgens NRC-recensent Coen van Zwol. Vertel mij wat.

Gelaagdheid
Mad Max is slechts ogenschijnlijk oppervlakkig vertier. Elk deel heeft diepere lagen en zit vol uitgewerkte details. Die details komen in moordend tempo voorbij, maar kenmerken de hoge kwaliteit. Je ziet dat pas als je de film meerdere malen bekijkt of stilzet. Gelaagdheid zit verscholen in wat deze film representeert: de Australische outback, facetten van menselijke relaties en een afspiegeling van onze maatschappij. Woody Allen filmt een dialoog van twintig minuten waar George Miller dezelfde lading geeft aan een terloops gebaar. Hij biedt kijkers ruimte voor eigen inlevingsvermogen en fantasie. Dat is juist bijzonder subtiel.

Vooruitziende blik
Mad Max films hebben voorspellende waarde. Dat heeft George Miller al bewezen met deel twee: The Road Warrior uit 1982. Daarin zie je wat er kan gebeuren als de strijd om cruciale grondstoffen echt losbarst. Je hoef slechts te denken aan hoe wij mensen ons bij schaarste gedragen. In dat deel gaat het om olie. De Golfoorlog brak in 1990 uit. Ik zie nog de beelden van zwartgeblakerde, verwrongen en uitgebrande wrakken langs een stoffige woestijnweg in Irak.

Creativiteit
Sommige scenes vind ik ronduit geniaal. Zoals die in Fury Road, waarin de motor van de truck met brandstof wordt ‘beademd’. Maar hoe inventief ook, vaak borduurt George voort op wat al bestaat. In dit deel loopt de truck op een gegeven moment vast in een moeras. Het lijkt de enige plek waar nog een teken van leven is. Vreemde wezens op steltachtige benen en krassende kraaien. Een ongenaakbare dode boom met uitgestrekte takken in een desolaat landschap. Duh. Erfenisje van Salvador Dali.

Rode draden in het verhaal
Geraffineerde details kenmerken de sequentie in Mad Max films. Denk aan zijn jas. Of aan het kleine zilveren muziekdoosje met draaihengsel in deel twee en vier. Ook het fragment one man one bullet is er weer. En kijk eens goed naar die motorrijder met indringende blik en woeste haren uit deel één. Hij, acteur Hugh Keays-Byrne, keert onherkenbaar terug als cultleider Immortan Joe in deel vier.

Een hoop onzin?
In de vroege jaren tachtig hadden Mad Max films nog geen cultstatus. Dat blijkt wel uit het relaas van Australische actrice Joy Smithers. Zij maakt na ruim 35 jaar eindelijk haar entree als een verwante van Imperator Furiosa. In 1979 hadden Joy’s ouders haar als minderjarige verboden om de rol van Max’ vrouw te vertolken. ‘They just thought I might get run over. From a normal working class family who doesn’t have a lot to do with the entertainment industry, they just thought it was a lot of rubbish.’ (http://www.dailytelegraph.com.au)

De beste roadmovie ooit
Voor mij zal The Road Warrior de beste roadmovie ooit blijven. De briljante, zenuw- slopende achtervolgingsscènes maken nog altijd een verpletterende indruk. De adrenaline spat eraf en wordt versterkt door opzwepende theatrale muziek. Mad Max’ wereld werd bevolkt door zonderlinge types in bizarre voertuigen. Het was zuurstokroze eighties schoudervullingen meets kinky SM meets outrageously punk. Bovendien was Mel Gibson toen nog woest aantrekkelijk. En dan was er de heerlijk gestoorde rauwe Australische humor. Mad Max was iets nieuws en vreemd origineel.

Een typisch Australische film
Mad Max is onlosmakelijk verbonden met Australië. Alles zit erin. Het magnifieke uitgestrekte landschap als decor. De afgelegen eilandmentaliteit die leidt tot opmerkelijke creativiteit. De moeizame start van een strafkolonie en hoe dat nakomelingen van gevangenen en vroege kolonisten heeft gevormd. Het ruwe bestaan in de desolate Outback vereist onverbiddelijk zelfredzaamheid. Dat zie je in elke film terug. Net als de hilarische situaties bij lokale drag car races. Want het moet wel leuk blijven natuurlijk. (What a lovely day!)

Aanmerkingen
Is er dan niets wat ik minder vind? Ja, toch wel. Mad Max moet het vooral van de spectaculaire achtervolgingen hebben. Deel drie, Mad Max Beyond Thunderdome vond ik te glad Amerikaans. En in Fury Road komt Tom Hardy als de nieuwe Max onvoldoende uit de verf. Zijn metalen masker had veel eerder in het verhaal af gemogen. Ik had meer van de mimiek in zijn gezicht willen zien. Waar Mel onderhuidse humor meekreeg, moet Tom het doen met een zuinig mondje. Jammer, want volgens andere beelden heeft hij de juiste uitstraling wel.

Zoveel jaar later
De eerste Mad Max films verschenen in een ander tijdperk. Begin jaren tachtig heerste nog de zondagsrust in het dorp waar ik woonde. Ik vermoed dat die spectaculaire films uit het onbekende droomland menigeen overrompelde. En vergis je niet, vanwege de Koude Oorlog was een apocalyptische dreiging reëel.

De manier waarop ik nu naar Mad Max kijk, is onvergelijkbaar met 35 jaar geleden. Intussen heb ik zelf 35 jaar roadmovie doorleefd. Ik word al wat grijs. Maar de aantrekkingskracht van deze lone rider blijft.