Aristoteles en Averroes

Verwondering is het begin van alle wijsheid. Die uitspraak van Aristoteles staat voor iets wat zuiver en ‘goed’ is. Terwijl wij deze week een staaltje zagen van het niet te bevatten ultieme ‘kwaad’.

Er is in de loop der eeuwen veel veranderd in het Midden-Oosten. Ooit was het toch een gebied met hoogstaande culturen, zeker in de tijd van Aristoteles. Ik heb van Perzië tot in Marokko de sporen overal gezien. En nog worden er de prachtigste moskeeën gebouwd. Maar een paar landen verderop wordt de bevolking getiranniseerd. Was dit altijd al zo in deze regio? En welke rol speelde religie daarbij?

opaal raamHet fascineert mij hoe alles in golfbewegingen komt en gaat. Kingdoms rise and kingdoms fall. Vaak ontstaan rijken door gunstige omstandigheden: een strategische locatie, vruchtbare grond, schoon water en een aangenaam klimaat. Slim bestuur, wetenschap, vakmanschap, handelsgeest en een leger doen de rest. Als een rijk ten onder gaat, komt dat soms door omstandigheden. Bijvoorbeeld een rivier die dichtslibt en zo een cruciale handelsroute blokkeert. Maar meestal ligt het aan de menselijke natuur.

Met een boek als de Ethica toont Aristoteles feilloos aan dat zijn filosofie enkele honderden jaren voor Christus al de meest vooruitstrevende inzichten bezat. Zijn inzichten en karakter waren universeel en tijdloos. In de Middeleeuwen waren ze bij ons enkel bekend in een Latijnse vertaling van een Arabische vertaling uit het Grieks. Veel van zijn werken zijn in de twaalfde eeuw vertaald door de Arabische geleerde Averroes.

In diezelfde middeleeuwen stokte onze vooruitgang regelmatig door de pest, invasies en andere plagen. Tegelijkertijd was er volop ontwikkeling in het Midden-Oosten en de Maghreb. Geleerden trokken er rond en Arabische ontdekkingsreizigers zeilden naar verre streken. Ze waren daar beter op de hoogte van Aristoteles’ wijsheden dan wij in die tijd.

Misschien is de verklaring voor de toestand in het Midden-Oosten eenvoudig. Averroes, geboren in 1126 in Cordoba, probeerde het systeem van Aristoteles met de leer van de islam in overeenstemming te brengen. Volgens Averroes is er geen conflict tussen godsdienst en filosofie. Hij is van mening dat men de waarheid op twee verschillende manieren kan bereiken, door middel van filosofie of godsdienst.

Averroes rationalistische filosofie botste met de orthodoxe visie van de Almohaden kalief Yaqub al-Mansur. Die had hem aangesteld als zijn lijfarts. Maar hij verbande hem uiteindelijk naar Marokko en verbood zijn werken. Veel van zijn geschriften over de logica en metafysica gingen permanent verloren door censuur.

Bron informatie Aristoteles en Averroes: Wikipedia.