Bleekmiddel voor de donkere huid

Een gave donkere huid is even mooi als een gave blanke huid, vind ik. We koppelen echter bewust of onbewust een waardeoordeel aan elk uiterlijk kenmerk. Afrikaanse, Arabische, en Aziatische vrouwen zien een blanke huid als statussymbool. Bij ons was een lichte huidskleur vroeger ook een teken van rijkdom. Want als je niet buiten hoefde te werken, bleef je roomblank. Daarom is bij niet-westerse vrouwen het gebruik van huidbleekmiddelen populair.

Je kan in veel landen producten kopen om de huid te bleken. Verschillende crèmes en sprays beloven een lichtere tint, al vormen chemische stoffen een risico. Het vlekkerige effect daarvan zag ik op het voorhoofd van een Congolese collega. Zij kon haar eigen natuurlijke, donkerbruine huidskleur kennelijk niet accepteren. Vrouwen die huidbleekmiddelen gebruiken geven een signaal af dat ze donkere mensen als zijzelf minderwaardig vinden. Tegelijkertijd worden albino’s in Afrika ernstig gestigmatiseerd.

Het kan positiever. Jaren geleden bezocht ik een ziekenhuis waar veel mensen uit omliggende dorpen kwamen. Die dorpen waren nog overwegend blank. Er liep een moeder met een peutertje voor mij uit. Een donkere vrouw kwam ons tegemoet. ‘Mama, kijk!’ riep het kindje al wijzend in de gang, ‘Die mevrouw is zwart!’ Zo iemand had het peutertje nog nooit gezien. De moeder reageerde een beetje beschaamd, maar de donkere vrouw zag er de humor wel van in. Daarom konden we er allemaal hartelijk om lachen.

Dan de blanke huid. In Nairobi beklaagde mijn collega zich eens aan de telefoon over iemand anders. ‘That stupid mzungu!’ riep ze uit, vergetend dat ik als mzungu (blanke) in de kamer zat. Toch, tijdens mijn verblijf in Kenia gebeurde er iets wonderbaarlijks. Na een aantal maanden begon ik mijn eigen huid wat vreemd te vinden. Dat komt er blijkbaar van als je in een groep afwijkt.

Nu is er opnieuw ophef over Zwarte Piet. In mijn vroege herinnering was hij het Moorse hulpje van Sinterklaas. Ik dacht dat de Moren uit Spanje kwamen. Moriaantje zag zo zwart als roet, omdat hij steeds door de schoorsteen kroop. Pas later besefte ik dat het om een Afrikaan moest gaan. Maar Zwarte Piet oogde heel anders dan de Afrikanen die ik op straat zag. Dat was voor mij als kind erg raadselachtig.

Ik heb Zwarte Piet nooit als slaaf gezien. Sterker, ik ben zelf Zwarte Piet geweest. Daarom weet ik dat hij gewoon een medewerker is van Sinterklaas. Die twee hebben al lang een normale werkgever-werknemer relatie. Die relatie is de afgelopen decennia steeds met de tijdgeest mee veranderd. Net zoals de Nederlandse samenleving zich continu aan nieuwe ontwikkelingen aanpast. Wat jammer voor sommige buitenstaanders dat zij zo in het verleden blijven hangen. En de balk in het eigen oog niet zien.

Want eerder schreef ik al dat vrijwel elk volk op aarde vooroordelen heeft over ‘vreemden’. Soms hoef je niet verder te kijken dan het volgende dorp. ‘Zoek de verschillen’ komt voort uit ons overlevingsinstinct. Want alles wat vroeger afweek van het vertrouwde en het ‘normale’ kon gevaarlijk zijn. Het zou handig zijn als we dit wereldwijd eerst eens met zijn allen erkennen. Pas daarna kan je een uitwas als racisme tegengaan. Er spelen wel belangrijkere kwesties dan Zwarte Piet. Wat te denken van hedendaagse slavernij? Maar ook daar heb ik het op dit blog al over gehad. Zucht.

5 gedachtes over “Bleekmiddel voor de donkere huid

  1. Ingrid van Bouwdijk

    Er bestaat zelfs een soort variant op het meer westerse anorexia nervosa, maar dan gaat het om een obsesie over het bleken van huid.
    Goed idee: wereldwijd wat psychologie lessen op school over principes die in de oertijd handig waren, maar nu hun doel voorbij schieten. Laten ze dan ook meteen het zogenaamde “bystander effect” meenemen: het fenomeen dat iedereen soms naar een mens in nood staat te gapen, zonder een vinger uit te steken. Dat heeft te maken met het feit dat je je in een grote groep niet of veel minder verantwoordelijk voelt en de angst dat je misschien voor schut staat als je als enige iets doet; dat is op zich ook zo’n oertijd-ding: doe maar net als de anderen, dan hoor je bij de groep, en heb je meer kans op overleven. In psychologie boeken staat standaard het Kitty Genovese-geval beschreven als voorbeeld van Bystander effect: In 1964 werd deze vrouw midden op straat vermoord door een man. Deze aanval zou ongeveer 30 minuten geduurd hebben. 38 mensen waren tijdens de aanval langsgelopen zonder ook maar iets te doen.
    Er is voor de mens in nood ook een tip: spreek iemand persoonlijk aan om hulp te bieden, in plaats van in het wilde weg naar de gapende massa te schreeuwen om hulp.

  2. Ingrid van Bouwdijk

    Overigens, nadat ik over het bijstander effect had gelezen, bedacht ik dat ik daar eens heel alert op zou zijn. Nog geen week na dit voornemen kwam ik op weg van werk naar huis een dame tegen die werd achtervolgd door een opdringerige man. De dame in kwestie leek hem te kennen, maar liet duidelijk merken dat hij op moest zouten, wat hij niet deed. Ik bleef een tijdje van een afstandje staan kijken, trok na een tijdje de stoute schoenen aan en vroeg de dame of ze hulp nodig had. De dame keek mij meewarig aan en de man zei: “Wil je een tik op je bek hebben!?” Ik ben maar afgedropen: einde heldenactie….

    1. Hoi Ingrid,
      Dat bystander-effect is weer een verhaal apart. Nu dwaal je wel heel erg af van huidbleekmiddelen en Zwarte Piet. 😉 Voor lezers die dat bericht ook lazen: ik ben benieuwd of iemand daar nog op gaat reageren.
      Karin

  3. Ingrid van Bouwdijk

    O ja, dat is waar; ik dwaalde af. Wat betreft Zwarte Piet:in eerste instantie vond ik alle ophef enorm geneuzel. Is er niet een belangrijker onderwerp voor de media dan Zwarte Piet? Ook Rutte’s opmerking vond ik wel sterk: “Zwarte Piet is nou eenmaal zwart”. En daarmee was de kous af: zonde om nog meer woorden aan vuil te maken.
    De hamvraag lijkt of er racistische elementen in de geschiedenis van zwarte Piet zitten. Als je gaat zoeken ligt het er maar aan welke geschiedenis je leest. In één versie van de geschiedenis van de introductie van Zwarte Piet werd hij gekocht in Ethiopië op een slavenmarkt. Ik ben zelf niet zwart, maar ik geloof dat ik het toch niet zo’n probleem zou vinden. Ik zou me niet makkelijk identificeren met iemand in zo’n glanzend gekleurd pakje met oorringen en een pruik en slavenmarkten bestonden helaas in het verleden. Een mooie aanleiding om dat uit te leggen aan onze kinderen. De echte vraag is dus: als er rascistische elementen in de geschiedenis zitten, moet je Zwarte Piet dan afschaffen? Als die Pieten als domme wichten worden neergezet okay, want dat beínvloedt de beeldvorking, maar sommige Pieten spelen een belangrijke rol; er zit bijvoorbeeld ook een hoofdpiet bij. Blijft wel het feit dat Sinterklaas de baas is en die is blank.
    Hoe dan ook: de ophef over de stripboeken Sjors en Jimmy met een slimme blanke Sjors en de domme zwarte Jimmie vind ik veel begrijpelijker. En Jip en Janneke mogen ze ook herschrijven met Jip altijd als de stoere jongen en Janneke het tuttige meisje dat niks durft.

    1. Hear hear, ik ben het helemaal met je eens, ook wat sommige strip- en kinderboeken betreft. In de loop der tijd heeft Zwarte Piet toch een heel andere rol gekregen, waaruit je kan afleiden dat de samenleving anders is gaan denken over meester en knecht of meester en zwarte slaaf, en dat telt nu.

Reacties zijn gesloten.