De vliegende tering

Mijn oma van vaderskant werd bijna honderd jaar oud. De kinderen waren al begonnen met de voorbereiding van haar eeuwfeest, toen ze stierf. Ze had een lang leven geleid, veel meegemaakt en tien kinderen gekregen. Maar op haar sterfbed riep zij om haar moeder.

Zij is de enige van mijn vier grootouders die opgroeide in een dorp. Je zou denken dat het leven op het platteland gezonder was dan in een stad. Toch was de sterfte onder ouders van jonge kinderen schrikbarend hoog in haar familie. Haar eigen moeder stierf toen mijn oma pas 3,5 jaar oud was. Volgens zeggen overleed zij aan de vliegende tering. Daardoor bleef overgrootvader achter met zes kinderen van één tot veertien jaar oud. Hij is nooit hertrouwd.

Het waren eenvoudige lieden. Mijn oma werkte als dienstmeisje bij een dokter vanaf haar twaalfde. Haar vader was achtereenvolgens arbeider, veehoudersknecht, bloemistenknecht en molenaar. Andere voorvaders van haar waren daggelder, turftonner, schoenmaker, veldwachter of zelfstandig bouwman. De meesten konden maar net het hoofd boven water houden.

Ze werkten vaak buiten op velden in de kuststreek. Ik betwijfel of hun kleding geschikt was voor werk in weer en wind. Bovendien wist men weinig af van hygiëne. De medische kennis stond in de kinderschoenen. Menige vrouw is gestorven in het kraambed omdat de vroedmeester bij een besmettelijk zieke of gestorven patiënt vandaan kwam. Vooraf handen wassen of instrumenten steriliseren gebeurde niet.

Van mijn oma’s voorouders kon ik 25 gezinnen ruwweg in kaart brengen. Maar liefst dertien voorouders groeiden op in een gezin waarvan een of beide ouders jong stierven. In twaalf gevallen was het kind toen zelf tussen de nul en twaalf jaar oud. Sommige ouders stierven heel kort na elkaar. Of er stierven een ouder en een kind. Dan waarde er vrijwel zeker een besmettelijke ziekte rond. Meestal zie je een patroon qua interval tussen geboorten van de kinderen. Daaruit valt soms af te leiden dat de moeder waarschijnlijk in het kraambed stierf.

Het beeld dat mensen vroeger niet oud werden, klopt slechts gedeeltelijk. Dat zie je wanneer je de sterfte van kinderen tussen nul en vijf jaar buiten beschouwing laat. Borstvoeding was cruciaal voor de overlevingskansen van baby’s. Andere voeding was zelden hygiënisch. Als ze die riskante periode doorkwamen, konden mensen stokoud worden. Maar waaraan ze stierven, dat wisten ze meestal niet precies.

4 gedachtes over “De vliegende tering

  1. Precies. Iemand beweerde laatst dat we dankzij de medische wetenschap tegenwoordig allemaal veel ouder worden. Ik zei : dat blijkt niet uit mijn eigen stamboom. Gemiddeld worden mensen wel veel ouder, maar als je kindersterfte weg laat, werden mensen 200 jaar geleden net zo oud als nu. Het is onzin dat ze op hun 30-e van ouderdom stierven.
    Ik schat dat ons leven maar een half jaar gerekt wordt door de betere ouderenzorg. En voor de rest : de voeding is nu beter, maar de lucht is veel slechter.

    1. Mee eens, wat die levensverwachting van vroeger betreft. Ik geloof ook wel dat we met de kennis van nu veel gezonder kunnen eten.
      Wat de luchtkwaliteit weet ik het niet zo precies. Dat zou ik liever nuanceren.
      Algemeen gezien is er vast veel meer vervuiling dan 200 jaar geleden. Al hadden ze in voorgaande eeuwen ook zo hun milieuproblemen. Zie bijvoorbeeld internet over de wereldwijde gevolgen van de uitbarsting van de Krakatau in 1883. Voor zover ik weet, speelde vervuiling gewoonlijk meer lokaal en regionaal dan nationaal of mondiaal. Ik denk dan aan de luchtkwaliteit binnenshuis (rook), op het werk (rook, giftige stoffen) en in gebieden waar op grote schaal grondstoffen of goederen gewonnen of geproduceerd werden met behulp van giftige of andere slechte stoffen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s