De biecht van de bankier

Zondag bracht VPRO’s Tegenlicht een topper met ‘De biecht van de bankier.’ In één woord ontluisterend, maar ik begin met een toepasselijk citaat. Metal roofs have replaced palm thatch, but Laudromats have yet to appear in the Marquesas, French Polynesia’s most remote and disadvantaged archipelago. Material expectations will rise, however, now that islanders have a new window on the world: satellite television. ‘Now our young people want the same things as young people everywhere’, complains a local official. ‘So, they leave.’ In juni 1997 staat dit met foto in de National Geographic.

Financiële constructies
Bankiers bedenken ingewikkelde financiële constructies met hulp van advocaten. Volgens het programma staat ons nog wat te wachten. Banken hebben welbewust gemeenten en semipublieke instellingen opgezadeld met producten waarvan zij wisten dat hun klanten ze onvoldoende konden doorgronden. Zoals interest rate swaps. Plus vastgoedleningen en grondaankopen met leningen die gemeenten niet kunnen terugbetalen. Dit is in heel Europa gebeurd. Bijna iedereen wil steeds meer. Een opmerking zet de zaak op scherp. Sommige mensen kunnen enorme winsten maken door het destabiliseren van de euro.

Alternatieve ontsnappingsroute
We hoeven geen financiële en ecologische Apocalyps af te wachten. Volgens sprekers in het programma zijn er alternatieven. In ons land zijn innovatieve bedrijven actief. Zij richten zich op recycling en hergebruik van diverse grondstoffen. Maar zij krijgen hun financiering nauwelijks rond. Terwijl juist in die branche een belangrijk deel van onze toekomst ligt. Amerika heeft, anders dan Europa, de banken in 2008 gedwongen om gelijk schoon schip te maken. Dan kan bij ons nog steeds. Meerdere mensen wijzen op het belang van een parallel monetair systeem. Een voorbeeld is de WIR Bank in Zwitserland. Dit systeem vangt schommelingen van andere munteenheden op.

Zekerheid en status via sociale cohesie
Andere alternatieven zijn gebaseerd op versterking van sociale cohesie. Als we hieraan zekerheid en status kunnen ontlenen, hebben we dan nog zo’n behoefte aan materieel bezit? Een aantal kleine Duitse gemeenschappen kent een systeem dat draait op tijdeenheden. Iemand doet een boodschap voor een oudere, een ander vangt de kinderen na schooltijd op. Beiden krijgen een tijdeenheid als munt. Duitsland is toch al een land dat sterk is in kleinschalig ondernemerschap. Dat gezamenlijk tegenwicht kan bieden aan grote spelers.

Bankiers en consorten
Het huisje op de foto is eenvoudig, maar het is er goed toeven. Al moet je het op een tropisch eiland kunnen uithouden. Want ook met internet is het leven daar eentonig. En ook daar is status geconcentreerd bij een elite. Deze mensen hebben nauwelijks invloed op klimaatverandering door winstbejag elders. Terwijl zij er als eerste last van krijgen. Ik heb weinig begrip voor inhalige bankiers, advocaten, aandeelhouders, marketeers en vervuilers. Het wordt tijd dat zij de schade ongedaan maken en hun kennis inzetten voor de samenleving, in plaats van ertegen.